Indonezıalyq órt sóndirýshiler Iava aralyndaǵy ulttyq parktiń úlken aýmaǵyn sharpyǵan tabıǵı órtti negizinen sóndirdi, degenmen tanymal týrısik baǵyttaǵy birneshe qaltaly órt oshaqtarymen áli kúresýde, dep habarlady bılik.
Ótken aptada bastalǵan órt seısenbide Bromo Tenger Semerý ulttyq parkiniń 900 gektarǵa jýyq aýmaǵyn sharpyp, qurǵaq shópterdiń, ósimdikterdiń jáne qorǵalatyn edelveıs gúlderiniń úlken alqaptaryn órtep jiberdi, dedi Shyǵys Iava provınsıasyndaǵy park basshysy Rýdıdjanta Tjahá Nýgraha. Indonezıanyń eń tanymal kórikti jerleriniń biri bolyp tabylatyn Bromo taýynyń janartaýlyq landshafty zardap shekken aımaqta ornalasqan jáne órt sóndirýshiler ottyń qorǵaý aımaǵyna taralýyn boldyrmaý úshin jumys istep jatqandyqtan jabylǵan.
Park ishindegi tórt aımaqta — Vatangan, Argovýlan, Dıngklık-Pakıs jáne Bınchıl-Mýngal — belsendi órt oshaqtary saqtalýda. Toptar jerdegi jáne áýe operasıalary arqyly órttiń qaıta tutanýyn boldyrmaý úshin jumys isteýde, dedi Nýgraha.
«Biz tek órtti sóndirýge ǵana emes, sonymen qatar onyń tolyq sóndirilip, qaıta paıda bolmaýyn qamtamasyz etýge tyrysamyz», — dedi Nýgraha.
Bromo órti Indonezıa qurǵaq maýsymda órt daǵdarysyna tap bolǵan kezde oryn alyp otyr. Ulttyq apattardy basqarý agenttigi (BNPB) dúısenbidegi jaǵdaı boıynsha alty órt qaýpi bar provınsıada 48 900 gektarǵa jýyq shymtezek jeri órtengenin, eń úlken zardap shekken aımaq Borneo aralyndaǵy Batys Kalımantan ekenin habarlady.
Provınsıa ortalyǵy Pontıanakta aýa sapasy densaýlyqqa zıandy deńgeıge nasharlaǵannan jáne densaýlyq saqtaý organdary tynys alý joldary aýrýlarynyń óskenin habarlaǵannan keıin mektepter kúndizgi sabaqtardy toqtatty.
Úkimet Sýmatra jáne Borneo araldarynda órt sóndirý kúshterin kúsheıtip, sý shashatyn tikushaqtar men patrúldik ushaqtardy qosa alǵanda, 35-ten astam áýe kemesin jumyldyrdy. «Áýe operasıalary ásirese shymtezekti aımaqtarda mańyzdy bolyp tabylatyn jerdegi operasıalardy qoldaıdy», — dedi BNPB basshysy Sýharánto, ol kóptegen ındonezıalyqtar sıaqty bir esimdi qoldanady. «Sebebi shymtezek órtteri jer astynda jer betindegi jalyn sóngennen keıin de tutanyp, tolyq sóndirilmese, qaıta tutanýy múmkin».
Shymtezek órtteri qaýipti tútin shyǵarady, bul aýa sapasyn nasharlatyp, zardap shekken aımaqtarda, keıde tipti kórshi elderde densaýlyqqa qaýip tóndiredi, dedi ol.
Spýtnıktik sýretter Batys Kalımantannan kórshi Malaızıaǵa aıdyń birneshe kúninde órt tútininiń taraǵanyn kórsetedi, dep habarlady BNPB.
Orman jáne shymtezek órtteri Indonezıada jyl saıynǵy problema bolyp tabylady, bul kórshi eldermen qarym-qatynasty shıelenistiredi. Órtterdi kóbinese plantasıa ıeleri nemese dástúrli fermerler otyrǵyzý úshin jerdi tazartý maqsatynda zańsyz túrde qoıady, jáne bul órtter Ońtústik-Shyǵys Azıanyń keıbir bólikterin mezgil-mezgil qaýipti tútinmen jabady, dedi bılik.