Arızona ýnıversıtetiniń ǵalymy Naman Badjadj pen SETI ınstıtýtynyń ókili Ýma Gortı bastaǵan halyqaralyq astronomdar toby 72 jas kún tárizdi juldyzdyń aınalasyndaǵy protoplanetalyq dıskilerdegi gazdyń taralý prosesin zerttedi, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Zertteý barysynda Djeıms Ýebb ǵaryshtyq teleskopynyń (JWST) MIRI aspabynyń muraǵattyq derekteri paıdalanyldy. Ǵylymı jumystyń nátıjeleri The Astronomical Journal basylymynda jarıalandy.
Gaz — Iýpıter men Satýrn sıaqty gaz alyptarynyń qalyptasýy úshin negizgi qurylys materıaly. Taldaý júıeniń evolúsıasynyń alǵashqy kezeńderinde gazdyń joǵalýynyń basty faktory magnıt óristeri baǵyttaıtyn molekýlalyq jáne atomdyq gazdyń qýatty aǵyndary men keń jelderi ekenin kórsetti. Olar zat pen buryshtyq momentti dıskiden shyǵarady.
Juldyz eseıip, materıaldyń akkresıasy azaıǵan saıyn magnıttik aǵyndar álsireıdi, al olardyń ornyn fotoısparenıe prosesi basady. Bul kezde jas juldyzdyń últrakúlgin jáne rentgen sáýleleri atomdyq gazdy qyzdyryp, ony dıskiden ketýge májbúrleıdi.
Molekýlalyq sýtegi men ıondalǵan neonnyń izderi zerttelgen 72 dıskiniń 66-synda tabyldy. Konýstyq molekýlalyq jelder 46 júıede, al jyldam qozǵalatyn neon aǵyndary 40 júıede tirkeldi.
Alynǵan derekter planetalardyń qalyptasýy ýaqytpen jarys ekenin rastaıdy: gaz alyptary juldyzdyq jelder men fotoısparenıe gaz qorlaryn ashyq ǵaryshqa tolyq alyp ketpeı turyp qalyptasýy tıis.