Jasandy ıntellekt zańdardy ózdiginen ázirlep, saraptama júrgizip, quqyqtyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq saldaryn boljaı ala ma? Bul másele sarapshylar arasynda talqylanýda. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń İs basqarmasy janyndaǵy Parlamentarızm ınstıtýtynyń Qoǵamdyq zańnama ortalyǵynyń jetekshisi, zań ǵylymdarynyń doktory (PhD) Sholpan Saımova óz pikirimen bólisti, dep habarlaıdy infohub.kz.
2023 jylǵy 1 qyrkúıekte Qazaqstan halqyna Joldaýynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev sıfrlandyrýdyń strategıalyq mańyzdylyǵyn atap ótip, eldi IT salasynda ozyq memleketke aınaldyrý jáne jasandy ıntellekt tehnologıalaryn engizý mindetin qoıdy. Bul bastama Úkimet bekitken 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan jasandy ıntellektti damytý tujyrymdamasynda jalǵasyn tapty. Tujyrymdamany iske asyrý aıasynda 2025 jylǵa qaraı sýperkompúter iske qosylyp, 2029 jylǵa qaraı jasandy ıntellekt qoldanylatyn memlekettik qyzmetterdiń úlesi 20 paıyzǵa jetkizilmek. Sondaı-aq parlament qyzmetin sıfrlandyrý jumystary júrgizilýde: bıznes-prosesterdi reınjınırıngteý jáne memlekettik organdardyń aqparattyq júıelerimen ıntegrasıalanǵan E-Parlament biryńǵaı platformasyn qurý.
Sarapshylardyń baǵalaýynsha, 2030 jylǵa qaraı jasandy ıntellekt álemdik JİÓ-niń 7 paıyzyna deıingi úlesti qamtamasyz etetin bolady, al 2027 jylǵa qaraı jasandy ıntellekttiń jahandyq naryǵynyń kapıtalızasıasy 400 mıllıard dollardan asady. Zań shyǵarý qyzmetinde jasandy ıntellektti paıdalaný — jahandyq trend. Mysaly, Brazılıada jasandy ıntellekt tolyǵymen ázirlegen zań qabyldandy, bul onyń zań shyǵarýdaǵy róli týraly pikirtalas týdyrdy.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti úsh negizgi fýnksıany oryndaıdy: ókildik, baqylaý jáne zań shyǵarý. Sıfrlyq kúsh-jiger ázirge negizinen ókildik fýnksıaǵa baǵyttalǵan, biraq jasandy ıntellektti zań shyǵarý úderisine engizýdiń áleýeti zor. Parlamentarızm ınstıtýty úsh quraldy zertteýde: jasandy ıntellektti quqyqtyq saraptama úshin paıdalaný, derekterdi taldaý negizinde boljamdar jasaý jáne zańnamalyq mátinderdi qurýdy avtomattandyrý. 2020 jyly Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi normatıvtik quqyqtyq aktiler jobalarynyń ǵylymı sybaılas jemqorlyqqa qarsy saraptamasyna 2,4 mıllıard teńge bóldi, al Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ 1,5 mıllıard teńge bóldi. Eski tásildiń tıimsizdiginiń mysaly – Sý kodeksiniń jobasymen jumys, onda 70-ke jýyq tujyrymdamalyq eskertý anyqtaldy, ishki zańnamalyq aktiler tolyqtyrylmady jáne konstıtýsıalyq normalarǵa qaıshylyqtar boldy. Sý kodeksin ázirleý eki jylǵa sozyldy.
Zań shyǵarý úderisine jasandy ıntellektti engizý úshin biryńǵaı operator qurý qajet, ol quraldardy ázirlep, mamandardy oqytady. Parlamentarızm ınstıtýty osyndaı operator retinde áreket etýge daıyn. Alaıda táýekelder de bar: kıberqaýipsizdik, memlekettik júıelerge qol jetkizýdiń tehnıkalyq shekteýleri, tildik ortanyń damymaýy. «Jyldam jeńister» strategıasyna nazar aýdarý mańyzdy — tez engizýge jáne naqty nátıje alýǵa baǵyttalǵan tujyrymdamalyq sheshimder qabyldaý. Jasandy ıntellekt zań shyǵarý úderisin ózgertýge, dáldikti arttyrýǵa jáne zań jobalaryn ázirleý ýaqytyn qysqartýǵa qabiletti, bul quqyqtyq júıeniń ózgeristerge jedel beıimdelýine múmkindik beredi.