NASA spýtnıktik baqylaýlar negizinde Jerdiń jańa úsh ólshemdi geoıd modelin usyndy. Kórnekilikte planeta minsiz shar emes, dóńes jáne oıystary bar tegis emes nysan retinde kórinedi. Bul týraly infohub.kz saıty habarlaıdy.
Geoıd – bul Dúnıejúzilik muhıttyń shartty beti, oǵan jeldi, aǵystardy jáne tolqyndardy esepke almaı, tek gravıtasıa áser etedi. Model planeta ishindegi massanyń birkelki taralmaýynan týyndaıtyn tartylys kúshindegi aıyrmashylyqtardy kórsetedi. Tyǵyz jynystary jáne basqa da aýqymdy qurylymdary bar ýchaskeler gravıtasıalyq tartylysty kúsheıtip, modelde shartty «tóbeler» bolyp kórinedi. Zattyń tyǵyzdyǵy tómen aımaqtarda gravıtasıa álsiz, sondyqtan «oıystar» paıda bolady.
Bul aıyrmashylyqtardy baıqaý úshin NASA mamandary pishindegi tegissizdikterdiń bıiktigin shamamen 10 myń esege ulǵaıtty. Shyn máninde, aýytqýlar birneshe ondaǵan metrden aspaıdy jáne jaı kózge kórinbeıdi. Geoıdtiń eń bıik núkteleriniń biri Islandıa mańynda ornalasqan – ortasha deńgeıden shamamen 85 metr joǵary. Eń tereń aımaq Úndistannan ońtústikte, munda kórsetkish ortasha mánnen shamamen 106 metrge tómen.
Model 15 jyl boıy jasaldy. Kórnekilik negizine spýtnıkterden alynǵan shamamen 1 mıllıard baqylaýdy qamtıtyn 15 jyldyq derekter engizilgen. Geoıd Jerdiń gravıtasıalyq órisin zertteý úshin ǵana emes qoldanylady. Onyń kómegimen ǵalymdar Dúnıejúzilik muhıt deńgeıiniń ózgerýin, muzdyqtardyń erýin, jer asty sý qorlarynyń azaıýyn jáne qýańshylyqtyń saldaryn baqylaıdy. Baqylaý derekteri boıynsha, 2002 jyldan 2025 jylǵa deıin Antarktıda jylyna orta eseppen shamamen 135 gıgatonn muz joǵaltsa, Grenlandıa shamamen 264 gıgatonn joǵaltqan. Model sonymen qatar ártúrli aımaqtardaǵy, sonyń ishinde Ispanıa men Fransıadaǵy sý qorlarynyń ózgerýin taldaýǵa jáne shekten tys qýańshylyqtardy qadaǵalaýǵa kómektesedi.