Qashaǵan ken ornyn ıgerip jatqan sheteldik kompanıalar 20 shildege deıin Qazaqstanǵa 2,3 trln teńge ekologıalyq aıyppul tóleýi kerek, áıtpese respýblıka májbúrlep óndirý rásimin bastaıdy. Bul týraly Ortalyq komýnıkasıalar qyzmetindegi brıfıńte Ádilet vıse-mınıstri Danıel Vaısov habarlady, dep habarlaıdy infohub.kz.
Vaısovtyń aıtýynsha, bul ekologıalyq zańnamany buzýǵa baılanysty ınvestısıalyq daý. Sot sheshimi zańdy kúshine endi, eger 20 shildege deıin sheteldik kompanıalar aıyppuldy tólemese, Qazaqstan atqarý óndirisin qozǵap, májbúrlep óndirý sharalaryn qoldanady.
Sonymen qatar Qashaǵan operatorlary Qazaqstannyń áreketterine halyqaralyq tórelikte daý aıtýda. Merdigerler Vashıngtondaǵy Investısıalyq daýlardy retteý jónindegi halyqaralyq ortalyqqa (ICSID) talap qoıdy. Qazir tórelik trıbýnaldyń quramy qalyptasýda, shamamen shilde aıynyń sońyna deıin.
Brıfıńte Qarashyǵanaq jobasynyń aksıonerlerimen tórelik daý da qozǵaldy. Vaısovtyń aıtýynsha, ol Túpkilikti ónim bólý týraly kelisimniń komersıalyq sharttaryn buzýǵa baılanysty. Málimetter qupıa, alaıda Ádilet mınıstrligi is júrgizýdiń barysyna qanaǵattanǵan.
Ekologıalyq talaptar 2022 jyly Atyraý oblysynyń ekologıa departamenti tekserý júrgizgennen keıin paıda boldy. Ken ornynda ruqsat etilgen 773 myń tonnanyń ornyna shamamen 1,7 mln tonna kúkirt ornalastyrylǵan. Bul 2,356 trln teńge kóleminde aıyppul salýǵa negiz boldy. İs birneshe jylǵa sozylyp, sot sheshimderi men apelásıalar boldy. 2025 jylǵy maýsymda Joǵarǵy Sot bir sheshimdi kúshin joıdy, sodan keıin apelásıalyq saty departament aktisin prosesýaldyq buzýshylyqtarǵa baılanysty qaıta kúshin joıdy. Eskertýler joıylǵannan keıin aıyppul 2025 jyldyń tamyz aıynyń sońynda qaıta usynyldy.
2026 jylǵy naýryz aıynyń sońynda ádilet vıse-mınıstri birinshi satydaǵy sot Qazaqstannyń paıdasyna sheshim shyǵarǵanyn, kompanıalar shaǵymdanǵanyn habarlady. Sonymen qatar Fransıa jáne Nıderlandymen ınvestısıalyq kelisimder boıynsha halyqaralyq tórelik bastaldy. Endi qazaqstandyq sottyń sheshimi kúshine endi jáne kompanıalar aıyppuldy tóleýge mindetti.
2026 jylǵy aqpanda qatysýshy kompanıalar úkimetke qarsy halyqaralyq tórelikke talap qoıdy. North Caspian Operating Company (NCOC) kúkirtpen jumys isteý boıynsha barlyq talaptar men ruqsattardyń saqtalǵanyn málimdep, talaptarmen kelispeıdi.
Qashaǵan – sońǵy onjyldyqtarda ashylǵan eń iri munaı ken oryndarynyń biri. Ol Kaspı teńiziniń soltústik bóliginde ornalasqan jáne 2016 jyly ónerkásiptik paıdalanýǵa berilgen. NCOC aksıonerleri: KMG Kashagan B.V. (16,877%), Shell Kazakhstan Development B.V. (16,807%), Total EP Kazakhstan (16,807%), Agip Caspian Sea B.V. (16,807%), ExxonMobil Kazakhstan Inc. (16,807%), CNPC Kazakhstan B.V. (8,333%) jáne Inpex North Caspian Sea Ltd. (7,563%). Jobaǵa salynǵan ınvestısıalardyń jalpy kólemi shamamen 60 mlrd dollardy quraıdy.