Qazaqstan Ulttyq banki bankter men sheteldik bank fılıaldary úshin makroprýdensıaldyq normatıvterdi esepteý erejelerine ózgerister engizýdi usyndy. Bul ózgerister qaryz alýshylardyń tólem qabilettiligi men qaryz júktemesin baǵalaý tártibine áser etedi. Ulttyq bank basqarmasynyń 2026 jylǵy 31 shildedegi qaýlysy áli kúshine engen joq, dep habarlaıdy infohub.kz.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda qaryz júktemesiniń koefısıenti (QJK) qoldanylady — bul adamnyń barlyq nesıeleri boıynsha aı saıynǵy tólemderiniń onyń ortasha aılyq tabysyna qatynasy. Onyń shekti máni 0,5 deńgeıinde belgilengen. Demek, qazaqstandyqtyń barlyq qaryzdary boıynsha tólemder onyń aılyq tabysynyń jartysynan aspaýy tıis.
Negizgi ózgeristerdiń biri avtokredıtterge qatysty. 2026 jyldyń sońyna deıin birqatar avtokólik satyp alýǵa arnalǵan nesıelerge QJK deńgeıine qoıylatyn talaptar qoldanylmaıdy. Jeńildik Qazaqstanda alǵash ret tirkeletin jańa avtokólikterge, sondaı-aq bastapqy jarna talaptary saqtalǵan kezde eskirgen avtokólikterge de qoldanylady. Paıdalanylǵan avtokólikter úshin bastapqy jarna qunynyń keminde 50% quraýy kerek, al úsh jasqa deıingi avtokólikter úshin — keminde 30%.
Ulttyq bank qumar oıyn bıznesine belsendi qatysady dep sanalatyn qaryz alýshylardyń krıterılerin de naqtylady. Bul sanatqa sońǵy alty aıda qumar oıyndardy uıymdastyrýshylardyń paıdasyna jalpy somasy 300 myń teńgeden asatyn keminde alty tólem jasaǵan jeke tulǵalar kiredi. Mundaı qaryz alýshylar úshin, sondaı-aq ataýly áleýmettik kómek alýshylar úshin bankter tólem qabilettiligin esepteý kezinde tek resmı tabysty eskere alady.
Sonymen qatar, qujat ártúrli nesıe túrleri boıynsha qaryzdyń tabysqa qatynasy (QTQ) koefısıentin esepteýdiń jeke tártibin engizedi. QTQ — bul adamnyń barlyq ótelmegen qaryzynyń onyń jyldyq tabysyna qatynasy. Bankter QTQ-ny úsh kezeńde esepteıdi: aldymen qazaqstandyqtyń tólem qabilettiligin baǵalaý, sodan keıin nesıeniń naqty túri boıynsha (tutynýshylyq, ıpoteka, avtokredıt) esepteý, odan keıin qaryz alýshynyń barlyq qaryzy boıynsha esepteý.
Ózgerister tabysty rastaý tártibine de áser etedi. Bankter birneshe aqparat kózderin paıdalana alady, biraq tabystardyń qaıtalanýyn jáne klıenttiń óz shottary arasyndaǵy aýdarymdar arqyly tólem qabilettiligin jasandy túrde arttyrýdy tekserýi kerek. Ortasha aılyq tabysty esepteý úshin qaryz alýshy sońǵy alty aıdyń keminde eki aıynda alǵan tabys túrleri ǵana eskeriledi. Salyq eseptiligimen rastalǵan jekelegen tabys túrlerine erekshelik jasalady.
Sondaı-aq, Ulttyq bank kredıttik kartalar boıynsha bereshekti esepteý tártibin naqtylady. Kredıttik lımıti bar karta boıynsha aı saıynǵy tólem paıdalanylǵan lımıttiń 10% retinde anyqtalady. Qujatta alǵash ret kredıttik jeli, kredıttik lımıt jáne qaryz alýshy uǵymdary egjeı-tegjeıli sıpattalǵan. Sonymen qatar, bankter qaryz júktemesiniń koefısıentin jańa nesıe berý kezinde ǵana emes, sonymen qatar kredıttik lımıtti ulǵaıtý, qosymsha qaryz berý nemese nesıe sharttaryn ózgertý kezinde, eger bul klıenttiń tólemderiniń ósýine ákep soqsa, esepteýge mindetti.
Qaýly ol alǵash ret resmı jarıalanǵannan keıin on kúntizbelik kún ótken soń kúshine enedi. Buǵan deıin «Kýrsıv» Ulttyq banktiń BJZQ úshin $375 mln valúta satyp alǵanyn jazǵan bolatyn.