Sabaqtyń taqyryby: Kúrdeli Efırler. Maılar
Hımıa 11 synyp
Sabaqtyń maqsaty:
Bilý kerek: Kúrdeli efırler, maılar anyqtamasyn, olardyń quramy men qurylysyn qasıetterin, Maılardyń jiktelýin, Óńdeý joldaryn, Sıntetıkalyq jýǵysh zattar túrlerin olardyń mańyzy.
İsteı alý kerek: Kúrdeli efırler, maılar formýlalaryn qurastyra alýdy, Gıdrolız jáne elektrıfıkasıa reaksıa teńdeýlerin jaza alýdy, Olardyń júrý jaǵdaılaryn túsindire alýdy
Sabaqtyń tıpi: Birikken sabaq ( aralas sabaq )

Sabaqtyń barysy:
İ. Uıymdastyrý kezeńi: Maqsaty: Oqýshylardy sabaqtaǵy jumysqa daıyndaý. Ózara sálemdesý oqýshylardyń sabaqqa daıyndyǵyn tekserý, qural – jabdyqtardy túgendeý, jýrnalǵa belgi soǵý
İİ. Maqsat qoıý: Jańa sabaq taqyrybyn habarlaý, maqsat – mindetterin qoıý josparmen tanystyrý
Qyzyǵýshylyqty oıatý.
1. Kórnekilik strategıasy boıynsha taqtaǵa formýlalar jazylady, oqýshylardyń ataýy kerek. Eń sońynda kúrdeli efırdiń formýlasy suralady Búgingi sabaqtyń taqyryby kúrdeli efırler jáne maılar ekendigi aıtylady
2. Toptastyrý strategıasy Efır sózi estigende, kózimizge neni elestetýge bolady, oıymyzǵa ne keledi? Ár oqýshylar óz oıyn dápterge jazady Juppen, toppen pikir almasyp, 1 spırker ony qorǵaıdy.

İİ. Maǵynany taný nemese ashý. Jıgso strategıasy Oqýshylar topqa bólinedi. Ár toptaǵy oqýshylar dáriler, tehnolog, hımık, fızık bolyp bólinedi.
1. Tehnologqa: kúrdeli efırdiń, maılardyń qurylysy men alynýyn
2. Fızıkke: kúrdeli efırdiń, maılardyń nomenklatýrasyn, Fızıkalyq qasıetin,
3. Hımıkke: kúrdeli efırdiń, maılardyń hımıalyq qasıetin
4. Dárigerge: tabıǵatta taralýyn, qoldanylýyn týraly aıtýy tapsyrylady
TEHNOLOGTAR Kúrdeli efırler men maılardyń qurylysy
Qyshqyldar men spırtterdiń arasynda sý bóle júretin reaksıa nátıjesinde túzilgen zattar kúrdeli efırloerge jatady. (Aelner – latyn tilinde efır degen maǵynany beredi.) O
Kúrdeli efırler men alynýy: Zerthanada kúrdeli efırlerdi karbon qyshqyldary men spırtterdi reksıalastyryp alady. Katalızator konsentrasıaly kúkirt qyshqyly bolady. Ol sýmen baılanysady.
Ǵalymdardyń zertteýleri boıynsha qyshqyldardyń quramynan gıdroksıl toby, spırtterden sýtek bólinedi. Reaksıa aıaǵyna deıin júrý úshin, sýdy bólip alý kerek.
Maılar alynýy: Maılardy janýarlar men ósimdikterden alady. Tıimsiz bolǵandyqtan maılar sıntezdik jolmen alynbaıdy.
Dárigerler: Tabıǵatta taralýlary – olar gúlde jemiste kezdesedi. Kúrdeli efırlerdi ózderine tán ıisteri arqyly aıyrýǵa bolady.
Maılar - barlyq ósimdikter men janýarlar denesinde kezdesedi. Adam organızminiń 10 - 20 paıyzyn quraıdy. Onyń, shamamen 70 paıyzy oleın, al 30 paıyzy palmıtın glıserıdteri.
QOLDANYLÝY: Efıler – kóbi hosh ıisti bolǵandyqtan, jemis essensıalary túrinde, jemis sýlary, kámpıt, átir. ıis sý, dári – dármek, qoparǵysh zat, sıntetıkalyq talshyq jasaýǵa qoldanylady. Metılakrılat plasmassa óndirýde qoldanylady.
Maılardy – tehnıkalyq maqsattarǵa paıdalanady, olardan sabyn jasaıdy. Dúnıe júzinde jylyna 10-daǵan mıllıon tonna maı óndiriledi. Onyń shamamen 3/2 azyq retinde, al qalǵany tehnıkalyq maqsattarǵa qoldanylady. Bizdiń elimizde Almatyda da óskemende shymkentte maı óndirip, óńdeıtin zavodtar bar.
FIZIKTER: Kúrdeli efırlerdiń attary ózderine sáıkes qyshqyldarmen spırtterdiń attarynan quralady.

Qostanaı oblysy, Qostanaı aýdany,
Zatobol kenti, N. Naýshabaev atyndaǵy
Zatobol mektep-gımnazıasynyń hımıa pániniń muǵalimi
Mýtalıpova Symbat Borashovna

Kúrdeli Efırler. Maılar júkteý