Lıvan prezıdenti Jozef Aýn osy aptada Aq úıge alǵashqy saparyn jasap, AQSh prezıdenti Donald Trampqa Iran qoldaǵan Hezbolla tobyn qarýsyzdandyrý jáne Izraıl áskerleriniń Lıvannan shyǵýyn qamtamasyz etý josparyn usynady dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Ótken jyly prezıdent bolyp saılanǵanǵa deıin AQSh qoldaǵan Lıvan armıasynyń qolbasshysy bolǵan Aýn — 20 jylǵa jýyq ýaqyttan beri Aq úıge barǵan alǵashqy Lıvan memlekettik basshysy. Ol Tramppen betpe-bet alǵash ret kezdesedi.
Seısenbidegi kezdesý Lıvan úshin mańyzdy sátte ótip jatyr. Izraıl áskerleri eldiń ońtústigindegi aýmaqtardy basyp alǵan, júzdegen myń lıvandyq Izraıl shabýyldarynan keıin bosqyn bolyp qalǵan, al Hezbolla úkimettiń Izraılmen tikeleı kelissózderin jáne qarýdan bas tartý áreketterin úzildi-kesildi qabyldamaǵan.
Ótken aptada óz keńsesi arqyly jarıalanǵan málimdemesinde Aýn Trampty 26 maýsymdaǵy AQSh deldaldyǵymen jasalǵan Lıvan men Izraıl arasyndaǵy kelisimdi júzege asyrý úshin «Izraılge qajetti qysym kórsetýge» shaqyratynyn aıtqan. Bul kelisim Hezbollany qarýsyzdandyrýǵa, Izraıl áskerlerin birtindep shyǵarýǵa jáne eki el arasynda beıbit qarym-qatynas ornatýǵa baǵyttalǵan.
Lıvandyq laýazymdy tulǵanyń aıtýynsha, Aýn Trampqa Hezbollanyń úlken qarý-jaraq arsenalyn qalaı joıý kerektigi týraly jazbasha usynys tabys etpek. Ol tek Tramptyń ǵana Izraıldi áskerlerin shyǵarýǵa jáne Lıvannyń egemendigin qalpyna keltirýge kómektesetin yqpaly bar dep sanaıdy.
62 jastaǵy Aýn ótken jyly Tramptyń Aq úıdegi ekinshi merzimi bastalar aldynda prezıdent bolǵan. AQSh onyń saılaýyn quptaǵan. Aýn — maronıt hrıstıany, bul Lıvannyń konfesıalyq bılik bólisý júıesine sáıkes, premer-mınıstr súnnıt musylman, al parlament spıkeri shııt musylman bolýy kerek. Mansaptyq sarbaz Aýn eki ret jaralanyp, denesinde snarád synyǵy qalǵan.
Onyń órleýi Lıvandaǵy bılik teńgeriminiń eleýli ózgerisin kórsetti. Bul 2024 jyly Izraıldiń Hezbollaǵa qarsy kúırete soqqy berýi jáne Hezbollanyń sırıalyq odaqtasy prezıdent Bashar ál-Asadtyń qulaýy sıaqty topty álsiretip, onyń memleketke degen burynǵy sheshýshi yqpalyn joıǵan iri oqıǵalardan keıin boldy.
Aýn ant berý rásiminde «memlekettiń qarýǵa monopolıa quqyǵyn» rastaýǵa ant etken. Onyń prezıdenttiginiń alǵashqy jyly 1982 jyly Iran revolúsıalyq saqshylary qurǵan jáne Izraılmen birneshe soǵys júrgizgen Hezbollany qarýsyzdandyrý úshin úkimet tarapynan jasalǵan árekettermen sıpattaldy. Lıvan áskerleri 2024 jylǵy soǵystan keıingi bitimge sáıkes jáne álsiregen Hezbollanyń qarsylyǵynsyz ońtústik Lıvanda Hezbollanyń qarý qoımalaryn jınady.
Biraq prezıdenttik merziminiń ekinshi jylynyń basynda Hezbolla 2 naýryzda AQSh pen Izraıl shabýylyna ushyraǵan Irandy qoldap Izraılge oq atqan kezde jańa soǵys bastaldy. Hezbollanyń shabýyly Izraıldiń aýadaǵy jáne jerdegi kúshti naýqanyn týdyrdy. Lıvan densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, soǵysta 4 300-den astam adam qaza tapty, onyń ishinde 800-ge jýyq bala, áıel jáne dáriger. Bul kórsetkish beıbit turǵyndar men jaýyngerlerdi ajyratpaıdy. Hezbolla óz jaýyngerleriniń shyǵynyn jarıalaǵan joq.
Soǵys bastalǵannan keıin Aýn dereý Izraılmen tikeleı kelissózderge shaqyrdy. Bul 1978 jyldan beri Izraıl birneshe ret basyp kirgen memleket úshin tarıhı qadam boldy. Bul eki el arasyndaǵy ondaǵan jyldardaǵy eń joǵary deńgeıdegi betpe-bet baılanystarǵa ákeldi. Sondaı-aq bul Aýndy Hezbolla men onyń jaqtastarynyń qatty synyna ushyratty. Aýn berik turyp, Hezbollany soǵysty bastaǵany úshin synap, Lıvan Iran úshin joıylyp jatyr dedi. Degenmen ol Tramptyń Izraıl premer-mınıstri Benámın Netanáhýmen kezdesý týraly shaqyrýyna kelispedi.
Aýn Shyǵys Beırýt mańyndaǵy Sın ál-Fılde dúnıege kelgen. Onyń otbasy ońtústik Lıvannan shyqqan. Áskerdegi alǵashqy tapsyrmasy — 1985 jyly Lıvannyń 1975-1990 jyldardaǵy azamattyq soǵysy kezinde armıa reındjerlerinde vzvod komandıri bolý. Komandırlikke kóterilgennen keıin kóp uzamaı Sırıa-Lıvan shekarasynda «Islam memleketi» sodyrlaryn joıý naýqanyn basqardy. Ol armıany 2019 jyly Lıvannyń qarjylyq kúıreýinen keıingi daǵdarys kezinde basqardy. Bul daǵdarys ondaǵan jyldardaǵy memlekettik sybaılas jemqorlyq pen nashar basqarýdan keıin lıvan valútasyn quldyratty. Sol kezde Aýn daǵdarys Lıvan armıasynyń, «eldiń tireginiń» kúıreýine ákeletinin eskertken. Ásker qolbasshysy úshin ádetten tys saıası málimdemesinde ol bıleýshi saıasatkerlerdi kúıreý úshin synǵa alyp, sarbazdardyń halyqpen birge ash júrgenin aıtyp, «sizder ne istemeksizder?» dep suraǵan.
Aýnnyń saılanýy 2022 jyly merzimi aıaqtalǵan Hezbollanyń odaqtasy Mıshel Aýnnyń (týys emes) ornyna eki jyldyq prezıdenttik vakýmdy aıaqtady. Ol kópten keshiktirilgen ekonomıkalyq reformalar boıynsha jumys isteýge jáne 2020 jylǵy Beırýt portyndaǵy jarylys qurbandaryna ádildik ornatýǵa ýáde bergen.