Ǵalymdar 2024 jyly jazda AQSH-tyń Nú-Djersı shtatyndaǵy turǵyn úıdiń shatyryn tesip túsken meteorıtten sırek amınqyshqyldaryn tapty. Zertteýshilerdiń pikirinshe, bul tabys erte Jerge tirshiliktiń paıda bolýyna qajetti sý men organıkalyq zattardyń qalaı kelgenin jaqsyraq túsinýge kómektesedi, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Ǵarysh denesi atmosferaǵa 2024 jylǵy 16 shildede endi. Onyń ushýy jarqyn jarqyl men kúshti dybys soqqysymen qatar júrdi, muny Nú-Iork pen mańaı turǵyndary baıqady. Mamandardyń esepteýinshe, meteorıttiń bastapqy massasy shamamen 53 keli, jyldamdyǵy sekýndyna 14 shaqyrym bolǵan. Atmosferada nysan 1,3 tonna trotılge balamaly energıamen jarylǵan.
Salmaǵy 1,35 keli bolatyn synyqtyń biri Hıllsboro qalasyndaǵy úıdiń shatyryn tesip, tikeleı jatyn bólmege qulaǵan. Eshkim zardap shekken joq. Úı ıesi tabysty bastapqy kúıinde saqtaı aldy: ol fragmentterdi qolǵappen jınap, alúmını folgaǵa orap, shyny ydystarǵa salǵan. Bul olardyń jer zattarymen aıtarlyqtaı lastanýyna jol bermedi.
Taldaý meteorıttiń sırek kezdesetin kómirtekti hondrıtterdiń CM2 klasyna jatatynyn kórsetti. Dál osyndaı nysandar jas Jerge sý men organıkalyq qosylystardy «jetkizýshiler» róliniń basty úmitkerleriniń biri sanalady. Úlgilerde ǵalymdar natrıdiń joǵary mólsherin tapty, bul atalyq asteroıd ishinde bir kezderi tuzdy sý eritindisi bolǵanyn kórsetedi.
Sonymen qatar, zertteýshiler organıkalyq zattar men Jerde óte sırek kezdesetin amınqyshqyldardyń birneshe túrin tapty. Bul qosylystar asteroıd ishinde tuzdy sýdyń qatysýymen júrgen kúrdeli hımıalyq prosesterdiń nátıjesinde paıda bolǵan dep boljanýda.
Zertteý avtorlarynyń baǵalaýynsha, meteorıttiń atalyq denesi Iýpıter orbıtasynan tys jerde paıda bolǵan bolýy múmkin. Jumys 15 shildede Science Advances jýrnalynda jarıalandy. Sonymen birge ǵalymdar amınqyshqyldardyń tabylýy jerden tys tirshiliktiń dáleli emes ekenin atap ótedi: mundaı organıkalyq molekýlalar tiri aǵzalardyń qatysýynsyz tabıǵı jolmen paıda bola alady.