InSight ǵarysh apparatynyń seısmıkalyq derekteri Mars betiniń tereń qoınaýynda damyǵan magmatızm júıesiniń bar ekenin kórsetti, dep habarlaıdy infohub.kz.
Oksford ýnıversıtetiniń ǵalymdary Qyzyl ǵalamshardyń tereń qoınaýynda alyp magmalyq júıelerdiń bar ekendigine dálel tapty. Nature Astronomy jýrnalynda jarıalanǵan zertteý nátıjeleri Marstyń geologıalyq evolúsıasy týraly túsinikti ózgertedi.
Buǵan deıin Marstyń geologıalyq belsendiligi óte qarapaıym dep eseptelgen edi, óıtkeni planetada Jerdegi kontınentterdiń qozǵalysyna, janartaý atqylaýyna jáne taý jynystarynyń aınalymyna jaýap beretin plıtalar tektonıkasy joq. NASA-nyń InSight apparaty arqyly alynǵan seısmıkalyq derekterdi taldaý Mars betiniń astynda shamamen 24 shaqyrym tereńdikte aıqyn shekaranyń bar ekenin kórsetti.
Zertteýshiler seısmıkalyq tolqyndardyń parametrlerin taý jynystary quramynyń júzdegen nusqalarymen salystyrdy. Bul shekaradan tómen temir men magnıge baı últranegizdi jynystar, al joǵaryda kremnı mólsheri joǵary negizdi jynystar basym ekeni anyqtaldy. Mundaı qurylym balqyǵan magmanyń planeta qoınaýynda uzaq ýaqyt jınalyp, fraksıalarǵa bólinip, Mars qyrtysyn qaıta óńdegenin kórsetedi.
Zertteý avtorlarynyń baǵalaýynsha, bul kómilgen magmalyq júıe Marstyń búkil soltústik jarty sharyna júzdegen jáne myńdaǵan shaqyrymǵa sozylýy múmkin. Jumystyń jetekshi avtory Tobermorı Makkeı-Sempıon buryn tek Jerge tán dep sanalǵan «transkortıkaldy magmatızm» prosesi Marsta da bolǵanyn atap ótti.
Zertteýdiń birlesken avtory, profesor Djon Ýeıd bul jańalyqtyń áleýetti tirshilik etetin ekzoplanetalardy izdeý úshin mańyzdylyǵyn atap ótti. Eger planeta plıtalar tektonıkasynsyz kúrdeli qyrtysty qalyptastyryp, zattardyń geologıalyq aınalymyn qoldaı alsa, onda tirshiliktiń paıda bolý jaǵdaılary buryn oılaǵannan áldeqaıda kóp ǵaryshtyq denelerde paıda bolýy múmkin.