AQSh pen Izraıl 28 aqpanda Iranǵa shabýyl jasaǵanda, Iran soqqyǵa jaýap qaıtaryp, Ormýz buǵazyn tıimdi túrde jaýyp tastady. Osyǵan baılanysty búkil álemde munaı baǵasy ósti. Bul buǵazdyń mańyzyn aıqyn kórsetti, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Ormýz buǵazy – Parsy shyǵanaǵy men Oman shyǵanaǵy arasyndaǵy tar sý joly. Ol arqyly asa qundy taýarlar, eń aldymen munaı tasymaldanady.
Kún saıyn álemde satylatyn munaıdyń besten biri osy buǵaz arqyly ótedi. Negizgi eksporttaýshylar: Saýd Arabıasy, Irak, BAÁ, Kýveıt jáne Iran. Eń tar jeri nebári 21 mıl (34 km). Kemeler taıaz sýdan ótý úshin tar jolaqtarmen júrýge májbúr bolady, bul ony odan ári tar jolǵa aınaldyrady.
Parsy shyǵanaǵy elderi shıki munaıdyń iri óndirýshileri, sondaı-aq benzın, dızel jáne reaktıvti otyn sıaqty óńdelgen ónimderdiń kóp mólsherin shyǵarady. Munaıdyń edáýir bóligi Azıaǵa jiberiledi. Qytaı, Úndistan jáne Japonıa – iri tutynýshylar. Alaıda baǵa halyqaralyq deńgeıde belgilengendikten, Taıaý Shyǵystaǵy shıelenis barlyq jerdegi baǵaǵa áser etedi, tipti óz resýrstary bar alys elderde de.
Soǵys bastalǵaly buǵazdaǵy keme qozǵalysy aıtarlyqtaı azaıdy. Iran Parsy shyǵanaǵyndaǵy munaı ınfraqurylymyna shabýyl jasap, munaı óndiretin porttar men zaýyttarǵa ushqyshsyz ushaqtar men zymyrandardy jiberdi. Keıbir ken oryndary óndiristi toqtatty, sondyqtan eksportqa usynylatyn munaı azaıdy. 17 naýryzdaǵy jaǵdaı boıynsha Iran 20-ǵa jýyq tankerge ǵana tikeleı soqqy berdi, biraq qaýip saqtandyrý shyǵyndaryn arttyryp, basqalardyń ótýine kedergi keltirdi. Iran áli de óz munaıyn buǵaz arqyly jóneltip jatyr. Iran shyǵanaq ınfraqurylymyna shabýyl jasaý úshin zymyrandar men arzan ushqyshsyz ushaqtardy paıdalanady. Ushqyshsyz ushaqtardy kóp mólsherde shyǵarýǵa bolatyndyqtan jáne tankerler Iran jaǵalaýyna óte jaqyn júzýge májbúr bolǵandyqtan, olarǵa qarsy turý qıyn.
Aımaqtaǵy keıbir qubyrlar Ormýz buǵazyn aınalyp óte alady, biraq olardyń ótkizý qabileti shekteýli. Sonymen qatar, munaıdy buǵazdan tys jerge shyǵarý ony qaýipten tolyq qorǵamaıdy. Iran Saýd Arabıasynyń Qyzyl teńiz jaǵalaýyndaǵy Ianbý qalasyna jáne buǵazdyń janyndaǵy Fýdjeıra Emırat portyna soqqy berdi.
Jahandyq usynystyń tómendeýi barlyq jerde baǵanyń ósýine ákeledi. Bul keıbir munaı óndirýshi elderge, mysaly, Reseıge paıdaly, biraq tutynýshylar úshin jańalyq emes. AQSH-ta, iri munaı eksporttaýshy, benzınniń ortasha baǵasy gallonyna 4 dollardan asady, bul soǵys bastalǵannan beri bir dollarǵa ósti. Jaqynda júrgizilgen saýalnama kórsetkendeı, amerıkalyqtardyń 45% aldaǵy birneshe aıda benzın aqysyn tóleı almaýǵa óte alańdaıdy. Naryqtaǵy qysymdy jeńildetý úshin keıbir strategıalyq munaı qorlary paıdalanýǵa berildi. Biraq bul ýaqytsha shara. Shıelenistiń tolyq áseri onyń qansha ýaqytqa sozylatynyna baılanysty bolady.