Қазақстанда пәтер жалдаушылардың көбісі жалға берушілерден депозит талап етеді — әдетте бір айлық жалдау ақысы мөлшерінде. Жалға берушілер үшін бұл сома — өзіндік сақтандыру: уақытша тұрғындар мүлікті бүлдірсе, бірдеңені сындырса немесе тұрғаны үшін төлемей кенеттен көшіп кетсе, шығын депозиттен өтеледі. Сонымен қатар, жалдаушы шарт талаптарын бұзса, мысалы, мүлікті бүлдірсе, пәтер иесі депозитті ұстап қалуға құқылы. Алайда бұзушылық болмаса, ақша қайтарылуы тиіс, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Маңыздысы: депозит өздігінен міндетті шарт емес. Оның болуын екі тарап ерікті түрде келіседі. Жалдаушы депозит мөлшерін өзгертуді сұрай алады немесе қосымша төлемсіз нұсқаны ұсына алады. Дегенмен, әдетте тұрғын үй иелері депозитті талап етеді, сондықтан «бас тарту құқығы» іс жүзінде жүзеге аспауы мүмкін — пәтер неғұрлым келісімді жалдаушыға беріледі.
«Крыша» порталы атап өткендей, депозит мөлшері мен оны қайтару шарттарын тараптар өзара келіседі. Көшіп кету кезінде дау-дамай туындамас үшін оларды жалдау шартында алдын ала жазып қою қажет.
Жалға беруші депозитті заңды негіздер болса, қайтармауы мүмкін. Мысалы, жалдаушы шарт талаптарын бұзса:
— мерзімінен бұрын көшіп кетсе: мысалы, пәтерді бір жылға жалдап, үш айдан кейін көшуді шешсе. Егер бұл шартта көзделген болса, депозитті ұстап қалуға болады;
— қарыз қалдырса: жалдау немесе коммуналдық қызметтерді төлемесе. Бұл соманы депозиттен шегеруге болады;
— мүлікті бүлдірсе: мысалы, теледидарды сындырса немесе диванды күйдіріп алса. Иесі шығынды өтеу үшін ақшаны ұстап қалуы мүмкін, бірақ жалдаушының кінәсін дәлелдеуі тиіс.
Егер зақым мен қарыз болмаса, ал жалдаушы өз міндеттемелерін орындаса, жалға беруші ақшаны қайтаруы керек.
Жалдау кезінде депозитті қалай рәсімдеу керек:
— шартта талаптарды жазып қою: депозит мөлшерін және оны қайтару шарттарын көрсету. Сондай-ақ оны соңғы айдың жалдау ақысы есебіне жатқызуды көздеуге болады;
— пәтердің жай-күйін тіркеу: мүлік тізімі мен ақаулары көрсетілген қабылдау-тапсыру актісін жасау. Қосымша суретке түсіру;
— ақшаның берілгенін растау: аударым кезінде төлем мақсатын «пәтер жалдау депозиті» деп көрсету. Қолма-қол төлегенде қолхат рәсімдеу.
Егер жалға беруші заңды негіздерсіз ақшаны қайтарудан бас тартса, оған соманы қайтаруды талап етіп жазбаша шағым жіберу қажет. Дау шешілмесе, сотқа жүгінуге болады.
Сондай-ақ біз қазақстандықтар үшін тұрғын үйді заңсыз жалға берудің қандай тәуекелдері бар екенін және Қазақстанда жалдаушының тіркелуіне байланысты пәтерден айырылып қалу мүмкіндігі туралы айтқан болатынбыз.