Pınochet tusyndaǵy áskerı qyzmetker, otstavkadaǵy polkovnık Nelson Haaze Masseı 53 jyl buryn chılılik folk-ánshi Vıktor Harany óltirgeni úshin túrmege qamaldy. Bul týraly infohub.kz habarlaıdy.
Chılı polısıasy Haaze Masseıdiń eldiń ońtústigindegi Pýıeýe aýylynda ustalǵanyn málimdedi. Sýdıa ony dereý qamaýǵa alýǵa buıryq berdi. Vıktor Haranyń jesiri, brıtandyq bıshi jáne belsendi Djoan Hara qurǵan Vıktor Hara qory málimdeme jasady: «Biz 2023 jyldan beri ádiletten qashyp júrgen otstavkadaǵy polkovnık Nelson Haaze Masseıdiń tabylyp, túrmege qamalǵanyn bildik. Bul habardy quptaımyz. Degenmen, Vıktor Hara men Lıttre Kıroganyń óliminen jarty ǵasyr ótken soń muny ádilet dep sanaý qıyn».
Hara – ánshi jáne solshyl belsendi – 1973 jyly 11 qyrkúıekte Chılı astanasy Santágoda general Aýgýsto Pınochettiń AQSh qoldaǵan qandy tóńkerisinen keıin tutqyndalǵan. Ol myńdaǵan adammen birge Santágo ortalyǵyndaǵy shaǵyn jabyq stadıonda ustaldy. Tórt kúnnen keıin ol kıim aýystyratyn bólmede Salvador Alendeniń ulttyq túrme basqarmasynyń basshysy Lıttre Kırogamen birge óltirildi.
Stadıonda Harany ofıserler qınap, orys rýletkasyn oınatyp, qoldaryn syndyryp, bas súıegin jaryp, pýlemet oǵymen tesken. Onyń denesi Santágodaǵy bas zırattyń janynan 44 oq jarasy, 56 synǵan súıekpen tabylǵan. Ol 40 jasta edi. Kıroganyń denesi 23 oq jarasymen bir ýaqytta tabylǵan.
Jarty ǵasyrǵa jýyq ádiletten jaltarǵan jeti otstavkadaǵy áskerı qyzmetker 2023 jylǵy tamyzda kináli dep tanylyp, syrttaı ártúrli merzimge sottaldy. Haaze Masseı 25 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Ol jyldar boıy Vıktor Hara stadıony dep atalǵan stadıonda bolmaǵanyn aıtyp keldi, biraq kýálikter onyń sol jerde bolǵanyn kórsetti.
Haaze Masseı 1972 jyly Chılı armıasynyń ataqty Tehas Verde brıgadasyna qosylǵan, keıin Pınochettiń qupıa polısıasy – Ulttyq barlaý basqarmasynda (DINA) jumys istep, onyń basshysy Manýel Kontreraspen tyǵyz baılanysta bolǵan. Kontreras adamzatqa qarsy qylmystary úshin 500 jyldan astam túrmege kesilgen, 2015 jyly qaıtys bolǵan.
Haaze Masseımen birge 86 jastaǵy Ernan Chakon sottaldy. 2023 jyly polısıa ony Santágodaǵy baı aýdandaǵy úıinde ustaýǵa kelgende, ol dárisin ishýge suranyp, bólmege kirip, óz-ózine qol jumsady.
Taǵy bir Tehas Verde ofıseri Pedro Barrıentos 1989 jyly Chılıden AQSH-qa ketip, 2023 jylǵy jeltoqsanda deportasıalandy. Onyń ekstradısıasy on jyl buryn suralǵan edi. Bir burynǵy áskerı qyzmetker Barrıentostyń tapanshasyn kórsetip: «Men Vıktor Harany osymen óltirdim!» dep aıtatyn ádeti bolǵanyn kýálandyrdy. Barrıentos AQSH-ta jol erejesin buzǵany úshin ustalyp, azamattyǵynan aıyryldy.
Haranyń jesiri Djoan 2023 jyly 96 jasynda qaıtys boldy, Barrıentostyń Chılıge qaıtarylýyna birneshe apta qalǵanda.
Haaze Masseıdiń qorǵaýshysy ony ońtústik Osorno qalasyndaǵy túrmeden Pınochet dáýirindegi adam quqyǵy qylmyskerlerine arnalǵan Santágonyń soltústigindegi Pýnta Peýko túrmesine aýystyrýdy suraǵan.