Ońtústik Qazaqstan obylysy
Shardara aýdany
№ 16 kolej
Oryndaǵan: Tu-53 top stýdenti Alımbek Aıana Serıkbaıqyzy
Jetekshisi: Aıtenova Nurgýl Ydyrysqyzy
Rb men Ss-diń jaqsy qasıetteri ol olardyń óte joǵary fotoelektrlik efekgiligi, ıaǵnı elektrondardy jaryqtyń álsiz kózinde shaǵyldyrý bolyp tabylady. Osy metaldardy qoldanýdyń eń bastysy - sezıli fotoelement- ter. Sezıli vakýmdy fotoelementter ár túrli ottekti-kúmisti-sezıli, súrmeli-sezıli jáne t.b. Birinshileri tek tolqyn uzyndyǵynda emes kórinetin sáıkes spektrlerde jáne oǵan jaqyn ınfraqyzyl spektrlerde de árekettesedi.
Ekinshileri barlyq kórinetin spektrde áreksttesedi jáne últra kúlgin spektrde. Qazirgi tehnıkada fotoelementter óte keń jáne ár alýan.
Sezıdiń, kálsı, barı, stronsımen balqymalary belgili, olardyń turaqtylyǵy taza sezıge qaraǵanda joǵary. Bul balqymalar joǵary vakýmdy quraý úshin qoldanylady, ıaǵnı aýany joıý úshin, mysaly, radıolampalarda. Rýbıdı tuzdary sırek medısınada qoldanynady, al sezı tuzdary analntıkalyq hımıada, kóbine mıkrohımıalyq analızde qoldanylady.
Sezıdiń jasandy ızotopy - sezı-137 ýrandy bólgende ıadrolyq reaktorlarda túziledi. Ol, gamma sáýle jáne medısınada radıoaktıvti kоbált pen, fızıologıalyq qatynasta qoldanylady. Basqa gamma shaǵylystyrýshylarǵa uqsas sezı-137 tehnıkalyq maqsattarda, kóbine metalóndirýshi óndiriste diriste defektoskopıa úshin jáne ólshegish tehnıkada qoldanylýy múmkin. Sezı-137-ni sterılızasıa, dezınfeksıada jáne konservileý ónimderin de qoldanylady. Rýbıdı men sezıdiń, ortostannattary lúmınesentti tútik óndirýde qoldanylady, metaldyq sezı býlary – vakýmdy lampalarda nıfraqyzyl sıgnalızasıa úshin qoldanylady.
Rýbı qosylystary spırt sıntezinde katalızator retinde sıntetıkalyq munaı alýda jáne basqa katalıtıkalyq prosesterde qoldanylady.
Rýbıdıdiń gıdrpı jáne borogıdrıdteri lıtı qosystaryna uqsas, avıasıa úshin joǵary kadorııli janarmaı retinde qoldanady, al rýbıdı deıterıdin deıterı alý úshin qoldanylady. Rýbıdı men sezıdi qoldanýdyń tolyq málimetteri F.M. Perelman monografıasynda keltirilgen.
Ádebıetter tizimi:
1. Fersman A.E. Redkıe metaly. 1932, № 4-5.
2. Sajın N.P., Meerson G.A. Redkıe elementy v novoı tehnıke // Hım. naýka ı prom., 1956. T.İ, № 5.
3. Meerson G.A. ı Zelıkman A.N. Metalýrgıa redkıh metalov. Metıallýrgızdat, 1954.
4. Zelıkman A.N., Samsonov G.V., Kreın O.E. Metalýrgıa redkıh metalov. Metalýrgızdat, 1954.
5. Tronov V.G. Kklad rýsskıh ýchenyh v hımıý redkıh elementov. Izd. Znanıe, 1952.
6. Vınogradov A.P. Geohımıa redkıh ı rasseıannyh hımıcheskıh elementov v pochvah. Izd. AN SSSR, 1950