Shveısarıa muzdyqtary 2026 jyly muz massasynyń rekordqa jýyq mólsherin joǵaltty. Jańa derekterge súıensek, jazǵy aptap ystyq Alpi shyńdaryna aıtarlyqtaı zıan keltirgen. Sońǵy 12 aıda eldegi qalǵan muzdyq muzynyń 5 paıyzdan astamy erip ketti. Ǵalymdar muny «erekshe jaǵdaı» dep baǵalap otyr, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Mamandar mundaı jyldam erýdi klımat ózgerisiniń qarqynyn eskersek, tańǵalarlyq jaǵdaı emes dep eskertedi. Alaıda ol aldaǵy onjyldyqtarda aýyl sharýashylyǵy, sý elektr energetıkasy jáne kólik úshin sý qoryna qaýip tóndirýi múmkin.
Muzdyq muzynyń joǵalýy taý betkeıleriniń turaqtylyǵyn buzyp, keıbir jerlerde kóshkin qaýpin arttyrady. Tipti shekten tys jaǵdaıda bul tasqyn sýǵa ákelýi múmkin — tamyz aıynda Nepalda osyndaı jaǵdaı oryn alǵan.
Ol oqıǵaǵa birneshe faktor áser etti: taý jynysy men muzdyq muzynyń úlken bóligi qulaǵan kezde bastaldy. Alaıda ǵalymdar uzaq merzimdi muzdyq juqarýy men toń topyraqtyń erýi qaýipti kúsheıtken bolýy múmkin deıdi.
Osy sońǵy eseptiń eleýli tujyrymy — Shveısarıa muzdyqtarynyń kishireıýi emes (qazirgi jylyný jaǵdaıynda bul kútiletin qubylys, oǵan eń aldymen qazbaly otyn shyǵaryndylary sebep), muzdyń erý qarqynynyń ózi. Jaqynda ǵana Alpidegi muzdyqtanýshylar bir jylda muzdyń 2 paıyzynyń joǵalýyn «shekten tys» dep sanaıtyn. Bıyl shamamen 5,5 paıyzy joǵaldy.
«Bul shynymen apatty jaǵdaı», — deıdi esepti daıyndaǵan Glacier Monitoring Switzerland uıymynyń dırektory Matıas Hýss.
Eń qaýipti tujyrymdardyń biri — zertteýshilerdiń temperatýrasy eń tómen, ádette qarmen qaptalǵan bıik beldeýlerdegi ólsheý núktelerinde baıqaǵany. Teńiz deńgeıinen 3 500 metr bıiktikte de jaz sońynda qar qalmaǵany anyqtaldy.
«Keıbir muzdyqtarda eń bıik núktede tórt metr muz joǵalǵanyn kórdik. Al jyldyń osy mezgilinde ol jer birneshe metr qysqy qarmen qaptalýy tıis edi», — deıdi Glacier Monitoring Switzerland uıymynan Hýss.
Qar — muzdyqtyń azyǵy ispetti. Turaqty jaǵdaıda onyń bir bóligi ýaqyt óte kele muzǵa aınalar edi. Alaıda jazdan qar aman qalmasa, ol tómengi, jylyraq beldeýlerde erýden joǵalǵan muzdyń ornyn toltyra almaıdy. Muzdyq azyqsyz qalyp, kishireıedi de, aqyry joıylady.
«Muzdyqtar kúrdeli, óıtkeni olar joǵaryda massa jınap, tómen qaraı aǵady, munda fızıka kóp», — dep túsindirdi Maýson.
«Biraq qarapaıym túrde aıtsaq, qazir biz kórip otyrǵanymyz — tońazytqyshtan muz tekshesin alyp shyqqandaı, ol kóz aldymyzda erip barady».
Ǵalymdar klımat qazir kóptegen Alpi muzdyǵynyń ómir súrýi úshin tym jyly dep otyr. Shyǵys Shveısarıadaǵy Plattalva sıaqty keıbir muzdyqtar áldeqashan joıylyp ketken.