Álemdik atom qadaǵalaýshysynyń basshysy Soltústik Koreıanyń ýran baıytýdyń jańa eki qabatty nysanyn salǵanyn habarlap, muny «eleýli alańdaýshylyq» týdyratyn jaıt dep atady. Bul týraly infohub.kz saıty habarlaıdy.
Jańa ǵımarat Ionbóndegi negizgi ıadrolyq keshenniń quramyna kiredi jáne onda ýran baıytýǵa arnalǵan 28 sentrıfýga kaskadyn ornalastyrýǵa bolady dep kútilýde.
Ótken aıdyń sońynda jarıalanǵan baıandamada Halyqaralyq atom energıasy agenttigi (MAGATE) Phenánnyń taǵy bir baıytý alańyndaǵy keńeıtilgen qosymsha ǵımaratty paıdalanýǵa bergenin málimdedi. Bul derekter Soltústiktiń sanksıalanǵan ıadrolyq ınfraqurylymynyń turaqty túrde keńeıip jatqanyn kórsetedi. Agenttiktiń Soltústik Koreıada ınspektorlary joq, óıtkeni ol 2009 jyly elden qýylǵan edi, sondyqtan baǵalaý spýtnıktik sýretterge negizdeledi.
«KHDR ıadrolyq baǵdarlamasynyń jalǵasýy men odan ári damýy BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tıisti qararlaryn óreskel buzý bolyp tabylady jáne tereń ókinish týdyrady», — dedi MAGATE bas dırektory Rafael Grossı osy aptanyń basyndaǵy málimdemesinde. Agenttik bul ǵımarattyń bar ekenin alǵash ret maýsym aıynda aıtqan bolatyn, degenmen Grossı bul múmkindikti jyl basynda atap ótken edi.
Maýsymda agenttik Soltústik Koreıa kóshbasshysy Kım Chen Yn 3 maýsymda «jańadan ashylǵan ıadrolyq materıal óndirisi zaýytyna» barǵanyn, ony Ionbóndegi baıytý nysany dep anyqtaǵanyn habarlady. Agenttik baıandamasyna sáıkes, Kım eldiń «aıtarlyqtaı keńeıtilgen óndiristik qýatyn» maqtap, bul «iri josparlardy júzege asyrýǵa múmkindik beretinin» aıtqan.
Álemdegi eń kedeı elderdiń biri bola tura, Kım jyl saıyn qupıa ıadrolyq arsenaldy damytýǵa mıllıondaǵan dollar jumsaıdy. 2022 jyly taratpaý jónindegi saraptama ortalyǵynyń baıandamasy bul somany 640 mıllıon dollar dep baǵalaǵan.
«Soltústik Koreıanyń ıadrolyq baǵdarlamasyn alańdatarlyq etetin nárse — onyń kóptegen nysandary belgisiz, jasyryn jáne osyǵan baılanysty nysanaǵa alý qıyn», — dedi Oksford ýnıversıtetiniń oqytýshysy Edvard Haýell BBC-ge bergen suhbatynda. «Ionbónnan basqa, basqa da nysandar bar ekenin bilemiz: mysaly, Kanson. Soltústik Koreıanyń ıadrolyq doktrınasynyń onyń syrtqy jáne ishki saıasatyna tereń enýi jasyryn óndiris oryndarynyń odan da kóp bolýyn kútýimiz kerek degendi bildiredi».
Agenttik sonymen qatar astana Phenánǵa jaqyn ornalasqan Kansondaǵy taǵy bir baıytý nysanynda bıylǵy jyldyń qańtarynda jumys bastalǵany týraly belgiler bar ekenin málimdedi. Kansondaǵy qosymsha ǵımarat alǵash ret 2024 jyly salynǵan.
Sáýirde agenttik Soltústik Koreıanyń ıadrolyq bomba jasaý qabiletin arttyryp jatqanyn, Ionbónnyń keńeıýin baqylap otyrǵanyn aıtqan bolatyn. Kımniń tusynda eldiń ıadrolyq baǵdarlamasy jedeldep, rekordtyq zymyran synaqtary júrgizildi. El 2017 jyly uzaq qashyqtyqqa ushatyn júıeni synaı bastaǵannan beri birneshe transkontınentaldy balıstıkalyq zymyrandardy (TBZ) ushyrdy.
Soltústik Koreıa osy ýaqytqa deıin alty ıadrolyq synaq ótkizdi, sońǵysy 2017 jyldyń qyrkúıeginde boldy.