Sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstan prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaıǵa saparynyń basty maqsaty – jasandy ıntellekt konferensıasyna qatysý emes, ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý. Bul týraly infohub.kz habarlady.
Qazaqstan prezıdenti 2026 jylǵy 16 shildede Qytaıǵa jumys saparymen bardy. Ol QHR tóraǵasy Sı Szınpınmen kelissózder júrgizip, jetekshi qytaı kompanıalarynyń basshylarymen kezdesedi, sondaı-aq Álemdik jasandy ıntellekt konferensıasyna (WAIC) qatysady. Orda.kz tilshisi saıasattanýshylarmen suhbattasyp, bul sapardyń mańyzyn talqylady.
Saıasattanýshy Talǵat Qalıevtiń aıtýynsha, Qazaqstan úshin Qytaımen kez kelgen baılanys úlken mánge ıe, óıtkeni Qytaı – iri geosaıası ortalyq ári álemniń ekinshi ekonomıkasy. «Formaldy túrde bul jasandy ıntellekt konferensıasyna qatysý aıasyndaǵy jumys sapary. Biraq Qytaımen kez kelgen baılanys úlken mańyzǵa ıe. Qazir iri qujattarǵa qol qoıylmaýy múmkin, alaıda qytaı kompanıalarymen dóńgelek ústel josparlanǵan. Bul ınvestısıa tartý, ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrý, Ortalyq halyqaralyq kólik dálizin damytý jáne Qazaqstanda jańa tehnologıalyq óndirister qurý úshin zor múmkindik ashady. Búginde bizde ushqyshsyz tehnologıalar men jasandy ıntellektti damytýǵa úlken suranys bar, sondyqtan bul sapar birneshe baǵytqa mańyzdy serpin bere alady», – dedi Qalıev.
Saıasattanýshy Taır Nıgmanov ta bul sapardy mańyzdy dep sanaıdy, memlekettik mártebesi bolmasa da. «Qytaıǵa saparlardy Qazaqstan úshin eń mańyzdylardyń qataryna jatqyzýǵa bolady. Prezıdentimiz ol jaqqa basqa elderge qaraǵanda sırek barady, sondyqtan árbir sapardyń qundylyǵy óte joǵary. Árıne, jasandy ıntellekt konferensıasyna qatysý belgili bir kún tártibin belgileıdi jáne bul taqyryp mindetti túrde talqylanady. Biraq bul kólik, logıstıka, ınvestısıa jáne ınfraqurylymdyq jobalar sıaqty basqa da yntymaqtastyq baǵyttaryn joqqa shyǵarmaıdy», – dep atap ótti Nıgmanov.
Qalıevtiń pikirinshe, QHR tóraǵasymen kelissózderdiń kún tártibi ekijaqty qatynastardan áldeqaıda keń bolady. «Sı Szınpınmen kelissózder ótetindikten, kún tártibi óte aýqymdy bolady. Taraptar Qazaqstan-Qytaı qatynastarynan tys máselelerdi de qozǵaıdy dep oılaımyn. Bul – "Bir beldeý – bir jol" jobasyn damytý, kólik baǵyttary, Reseı-Ýkraına qaqtyǵysy aıasyndaǵy jaǵdaı, Taıaý Shyǵystaǵy oqıǵalar, Ortalyq Azıanyń álemdik iri kúsh ortalyqtarymen ózara is-qımyly. Sonymen qatar, sapar SHYU Syrtqy ister mınıstrleriniń kezdesýi qarsańynda ótip jatyr, sondyqtan kóshbasshylardyń bolashaq kún tártibin de talqylaýy ábden múmkin», – dedi sarapshy.
Nıgmanov jasandy ıntellektke erekshe nazar aýdarý kerektigin aıtty, óıtkeni Qazaqstan bul baǵytty belsendi damytyp jatyr. «Qytaı búginde jasandy ıntellekt salasynda álemdik kóshbasshylardyń biri. Sondyqtan prezıdenttiń konferensıaǵa qatysýy – tek tájirıbe almasý ǵana emes, ortaq jobalardy talqylaý múmkindigi. Degenmen, JI – tek bir taqyryp. Yntymaqtastyqtyń negizi áli de kólik, logıstıka jáne ınvestısıalar bolyp qala beredi».
Sarapshylar Qytaıdyń Qazaqstan úshin mańyzy artyp kele jatqanyna kelisedi. Nıgmanov sońǵy bes jylda qarym-qatynastar tereńdeı túskenin atap ótti: «Buryn olar negizinen pragmatızmge qurylsa, búginde naǵyz kórshilik dostyq týraly aıtýǵa bolady. Qytaı Qazaqstannyń egemendigin jarıa túrde qoldady, bul Beıjiń úshin óte sırek kezdesetin qadam. Bul bizdiń elge erekshe qarym-qatynasty kórsetedi». Qalıev Qazaqstannyń Ortalyq halyqaralyq kólik dálizin iske asyrýda basym ról atqaratynyn qosty: «Dál osy marshrýt bizdiń elden bastalady jáne onyń eń uzyn bóligi Qazaqstan arqyly ótedi. Sı Szınpınniń Qazaqstanmen qarym-qatynasqa erekshe kóńil bólýi, úzdiksiz baılanystar men saparlar Qytaıdyń bizdiń elimizdi negizgi seriktesteriniń biri retinde qarastyratynyn kórsetedi».
Saıasattanýshylar kóptegen jańa kelisimderge qol qoıylady dep kútpeıdi, biraq ınvestısıalyq jobalardyń áleýetin kóredi. Qalıev prezıdenttiń qytaı kompanıalarynyń basshylarymen kezdesýiniń mańyzdylyǵyn atap ótti: «Búginde Qazaqstan ekonomıkany ártaraptandyryp, óńdeý ónerkásibi men joǵary tehnologıalyq óndiristerdi damytyp jatyr. Qytaı óz tarapynan bizdiń geografıalyq ornalasýymyz ben krıtıkalyq mańyzdy materıaldar qorynyń arqasynda mundaı jobalardy ornalastyrýǵa múddeli. Sondyqtan dál osy bıznes kelissózder sapardyń eń praktıkalyq nátıjeleriniń biri bolýy múmkin». Nıgmanov Qytaıdyń álemdegi eń iri ınvestorlardyń biri ekenin jáne onyń ınvestısıalary ádette saıası sharttarmen qatar júrmeıtinin, bul Qazaqstan úshin mańyzdy ekenin eske saldy.
Sarapshylardyń pikirinshe, sapardyń basty nátıjesi – jekelegen qujattarǵa qol qoıý emes, strategıalyq seriktestikti nyǵaıtý. Qalıev mundaı kezdesýler kóshbasshylarǵa negizgi máseleler boıynsha ustanymdaryn salystyrýǵa jáne ýaǵdalastyqtardyń oryndalýyn jedeldetýge múmkindik beretinin aıtty. Nıgmanov turaqsyzdyq jaǵdaıynda iri álemdik oıynshylarmen senimdi qarym-qatynasty saqtaý qajettigin atap ótti: «Búginde álem barǵan saıyn turaqsyz bolyp keledi, sondyqtan Qazaqstanǵa barlyq negizgi seriktestermen jaqsy qarym-qatynasty saqtaý mańyzdy. Dál osy úshin joǵary deńgeıdegi turaqty baılanystar qajet. Mundaı saparlar yntymaqtastyqtyń qol jetken deńgeıin saqtap qana qoımaı, odan ári damýyna negiz jasaýǵa múmkindik beredi».
Osylaısha, sarapshylardyń baǵalaýynsha, Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaıǵa qazirgi sapary jańa kelisimderge qol qoıýdan góri, ekijaqty jáne halyqaralyq kún tártibiniń negizgi máseleleri boıynsha ustanymdardy salystyrý múmkindigimen mańyzdy. Kelissózder ınvestısıa, kólik, logıstıka, joǵary tehnologıalar jáne jasandy ıntellekt salalaryndaǵy yntymaqtastyqqa qosymsha serpin bere alady, sondaı-aq Astana men Beıjiń arasyndaǵy strategıalyq seriktestikti nyǵaıtady.