AQSh Prezıdenti Donald Tramp Ulybrıtanıamen qarym-qatynasy Endı Bórnem tusynda Kır Starmer kezindegiden de jaqsy ekenin málimdedi. Alaıda eki el arasynda jasandy ıntellektini retteý, Chagos araldary jáne Iran soǵysy sekildi ótkir máselelerge qatysty shıelenis saqtalyp otyr, dep habarlaıdy infohub.kz saıty.
Alǵashqy betpe-bet kezdesýinde AQSh Prezıdenti qasynda qobaljyp otyrǵan Bórnemdi «týmysynan kásipker» dep maqtap, onyń «óz paıdasyna kóptegen artyqshylyǵy» bar ekenin jáne «tamasha» premer-mınıstr bola alatynyn aıtty.
Kelissózderge Syrtqy ister mınıstri Ed Mılıbend pen ulttyq qaýipsizdik jónindegi keńesshisi Djonatan Paýell qatysqan Bórnem ózi men Tramptyń bastapqyda ornyqqan «jaqsy baılanysty» odan ári nyǵaıtqanyn, munyń Iranǵa baılanysty buzylǵan qatynastardy túzetýge baǵyttalǵanyn jetkizdi.
Ulybrıtanıalyq sheneýnikter kelissózder josparǵa saı ótkenine jeńil tynys aldy. Biraq Nú-Iorktegi BUU Bas assambleıasynda aıtylǵan jyly sózderge qaramastan, alda qıyndyqtar bar ekeni baıqaldy.
AQSH-qa attanar aldynda Bórnem AQSh Prezıdentin Iran qaqtyǵysyn báseńdetýge shaqyratynyn ashyq aıtqan edi. Taıaý Shyǵystaǵy turaqsyzdyq álemdik energıa baǵasyn ósirip, Ulybrıtanıa ekonomıkasyn qatty qysymǵa alyp otyr.
Samıttiń basym bóligi geosaıası tolqýlar aıasynda ótti. Tramp óz sózinde strategıasyn odan ári qataıta tústi. Ol Irandy «joıyp jiberemin» dep qorqytyp, eger olar sheginbeı, AQSH-pen beıbit kelisimge qol qoımasa, «tozaqqa aıdaımyn» dep qosty.
Keıin Tramptan óziniń áreketteri saldarynan ómir súrý qunynyń qymbattaýynan zardap shegip jatqan odaqtastarǵa janashyrlyǵy bar-joǵyn suraǵanda, ol «soǵys aıaqtalǵan boıda baǵalar áldeqaıda tómendeıdi» dep málimdedi.
Qarashadaǵy AQSh aralyq saılaýynan keıin Iran kelisimge kelýi múmkin dep boljaǵan Tramp Tegerannyń ıadrolyq qarý alýyna jol bermeý qajettigin «halyq túsinedi» dedi, tipti bul janarmaı quıý stansıalary men dúkenderdegi baǵanyń ósýine ákelse de.
BUU-daǵy óz sózinde Bórnem jasandy ıntellektige halyqaralyq baqylaýdy kúsheıtýdi usynbaq. Ol isker top ókilderine jasandy ıntellektiniń qaýipti túrlerinen qorǵaıtyn «jalǵyz jahandyq qaǵıdattar men standarttar jıyntyǵyn» qalaıtynyn ashyp aıtyp, bul másele kelesi jyly Ulybrıtanıa tóraǵalyq etetin G20 samıtiniń basty nazarynda bolatynyn jetkizdi.
Alaıda Bórnemniń Ulybrıtanıany osy salada elder arasyndaǵy «adal deldal» retinde kórsetý nıeti Tramppen qaqtyǵysqa ákelýi múmkin. Tramp jasandy ıntellektiniń adamzatqa tóngen qateri týraly eskertýlerdi «aldaý» dep atap, jańa tehnologıany retteý áreketterin synaýdy kúsheıtti.
«Amerıka Qurama Shtattary qazir kóp aıtylyp júrgen jasandy ıntellektini baqylaýdyń jahandyq sqemasyn qurýǵa qatysty kez kelgen áreketti múldem joqqa shyǵarady. Biz ony yntalandyramyz, tejemeımiz», — dedi ol.
«Amerıkalyqtar eshqashan shekaradan sheginbeıtin, qanshalyqty úlken nemese qıyn bolsa da synaqtan taısalmaıtyn halyq bolǵan emes... Men Ónerkásip tóńkerisinen de úlken bolatyn nárseniń ósýin tejemeımin», — dep qosty ol.
Bórnem sonymen qatar Fınlándıa men Norvegıa bastaǵan, 20-dan astam el qoldaǵan bastamaǵa qosylýǵa qysym kórip otyr. Bul bastama jasandy ıntellekt kompanıalaryna óz modelderin aldymen qaýipsizdik synaǵynan ótkizbeı, komersıalyq túrde shyǵarýǵa tyıym salýdy kózdeıdi.
Eki el arasyndaǵy taǵy bir alshaqtyq — Tramptyń Ulybrıtanıanyń Chagos araldarynyń egemendigin Mavrıkıge berip, Dıego Garsıa áskerı bazasyn jalǵa alý týraly kelisimin qatań synaýy.
«Men ony qoldamaımyn. Menińshe, bul qorqynyshty. Bul qorqynyshty kelisim boldy. [Mavrıkı] kenetten ózderiniń ıelik etetinin aıtyp otyr. Ondaǵan, júzdegen jyldardan keıin buryn-sońdy kórinbegen bireý ıelik etip otyr. Menińshe, bul kúlkili», — dedi ol.
Alaıda ol Bórnem bul kelisimdi qaıta qaraýy múmkin ekenin meńzedi. «Onyń qanshalyqty strategıalyq ekeni tańǵalarlyq, menińshe, premer-mınıstr oǵan nazar aýdaratyn bolady», — dedi ol. Buǵan Ulybrıtanıa kóshbasshysy basyn ızep, «ıá» dep jaýap berdi.
Alaıda Tramp Ulybrıtanıanyń Batys jaǵalaýdaǵy qonystarmen saýdany toqtatý týraly sheshimine pikir bildirmeı, bul suraqqa premer-mınıstrdiń ózi jaýap berýine qaldyrdy. Sondaı-aq ol Bórnemniń ótinishi boıynsha beısenbide Qytaı Tóraǵasy Sı Szınpınmen kelissózderde túrmede otyrǵan Gonkong dıssıdenti Djımmı Laı isin kóterýge keliskeni belgili boldy. Kezdesýdegi brıtandyq sheneýnikter Laıdyń Ulybrıtanıada tura alatynyn meńzedi.
Ulybrıtanıalyq sheneýnikter bul kezdesýge biraz alańdaǵan edi, óıtkeni Tramp buǵan deıin Bórnemdi «tym lıberal» dep atap, Úlken Manchesterdiń burynǵy ákimin «qalalyq ákim» dep sıpattaǵan. Alaıda onyń Bórnemge qatynasy negizinen jyly boldy.
Kezdesý eki jaq úshin de josparǵa saı ótkeni baıqaldy. Tramp AQSH-Ulybrıtanıa qatynastaryn maqtap: «Menińshe, sizder kóterińkisizder. Osylaı aıtaıyn, olar sizdiń aldyńǵy premer-mınıstrińizben bolǵannan da jaqsyraq qazir. Menińshe, dál qazir sizdiń premer-mınıstrińiz Endımen qarym-qatynasyma qaraǵanda, biz óte jaqsy jumys istep jatyrmyz», — dedi.
Keıinirek baspasóz máslıhatynda Tramp óziniń keıbir jýrnalıserdi Aq úıge kirgizbeýine, munyń medıa uıymdardyń keńirek boıkotyna ákelgenine narazylyq bildirgen tilshilerge qarsy shyqty. Prezıdent óziniń «jalǵan jańalyqtardy tazartýǵa quqyǵy» bar ekenin málimdedi.
BUU-daǵy sózinde Tramp Ýkraına men Reseı arasynda beıbitshilik «adamdar túsingennen de jyldam» ornaıtynyna ýáde berdi. Ýkraına Prezıdenti Volodımır Zelenskımen kelissózderden keıin ol Starmerdiń Máskeýge qatysty rıtorıkasy «tym qatań» bolǵanyn eskertip, Londonǵa «sál abaı bolý kerek» dedi.
Alaıda Tramptyń kóptegen tezısine BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh qaıshy keldi. Ol óz sózinde sońǵy onjyldyqtaǵy halyqaralyq qaqtyǵystardyń, klımattyń ózgerýiniń jáne jasandy ıntellektiniń saldary týraly eskertti.
«Geosaıası jikter tereńdeı tústi. Teńsizdik kúsheıdi. Senim álsiredi. Klımat daǵdarysy alys eskertýden kúndelikti shyndyqqa aınaldy. Al jasandy ıntellekt ony jasaýshylardyń ózin de abyrjytyp tastaǵan jyldamdyqpen damydy», — dedi ol.
Izraıldi atamaı-aq, ol 2023 jylǵy qazandaǵy HAMAS shabýylynan keıin bolǵan jaǵdaıdy «Gazadaǵy palestınalyqtarǵa qarsy shabýyl, men Bas hatshy bolǵan jyldarymda kýá bolmaǵan aýqymdaǵy óltirý men qıratý» dep qosty.