2026 jylǵy 17 shildede AQSh prezıdenti Donald Tramp qarashadaǵy aralyq saılaý aldynda saılaý qaýipsizdigin respýblıkashylardyń kún tártibine qoıý áreketin kúsheıtti, dep habarlaıdy infohub.kz.
Tramp Aq úıdegi negizgi baıandamasynda Qytaıdyń 2020 jylǵy prezıdenttik saılaýǵa aralasqanyn málimdedi, biraq AQSh barlaý qyzmeti bul aıypty dáleldeıtin derek tappaǵan edi. Ol jańadan qupıasyzdandyrylǵan qujattar saılaýdaǵy «oısyratatyn osaldyqtardy» kórsetetinin aıtty.
Alaıda bul qujattardyń kópshiligi onyń aıtqandaryn rastamady. Tramp saılaý júıesin óte osal dep sıpattaǵanymen, 2020 jyly daýystardyń ózgertilgeni nemese burmalanǵany týraly naqty dálel keltirmedi.
Qytaı Syrtqy ister mınıstrliginiń ókili Lın Szán bul aıyptardy «tolyǵymen oıdan shyǵarylǵan jáne zulym jala» dep atady. Ol Qytaıdyń ishki isterge aralaspaý qaǵıdatyn ustanatynyn, AQSh saılaýyna eshqashan aralaspaǵanyn jáne aralasýǵa nıeti joq ekenin málimdedi. Onyń aıtýynsha, Tramptyń aıyptary «taza maǵynasyzdyq ekeni burynnan dáleldengen». Lın Szán AQSH-ty ózine syn kózben qaraýǵa, Qytaıdy jala jabýdan bas tartýǵa jáne Qytaıdy saılaý máselesi retinde paıdalanbaýǵa shaqyrdy.
Tramp respýblıkashylardy daýys berýshilerdi sáıkestendirý men azamattyq talaptaryn kúsheıtetin «Amerıkany qutqarý» zańyn qabyldaýǵa shaqyrdy. Alaıda bul zań Senatta demokrattardyń qarsylyǵyna tap boldy. Sarapshylardyń pikirinshe, daýys berý alaıaqtyǵy sırek kezdesedi.
Bul sóz Tramp pen respýblıkashylar úshin saıası turǵydan qıyn kezeńde aıtyldy. Qarashada olar Kongrestiń bir nemese eki palatasyn joǵaltý qaýpine tap boldy. Prezıdenttiń reıtıńi Irandaǵy soǵys pen joǵary energıa baǵasyna baılanysty tómendegen. Keıbir respýblıkashy kóshbasshylar Trampty 2020 jylǵy daýys emes, amerıkalyqtar úshin ómir súrý quny sıaqty mańyzdy máselelerge nazar aýdarýǵa shaqyrdy.
Tramp Qytaıdyń 220 mıllıon amerıkalyq saılaýshynyń aty-jóni, meken-jaıy jáne basqa da málimetterin zańsyz alǵanyn aıtty. Ol AQSh barlaý qaýymdastyǵy Qytaıdyń áreketteriniń aýqymyn ádeıi jasyrdy dep málimdedi. Degenmen, 2021 jylǵy qupıasyzdandyrylǵan barlaý baǵalaýynda eshbir shet el sýbektisi 2020 jylǵy saılaýda daýystardy, tirkeýlerdi, búletenderdi nemese nátıjelerdi ózgertpegeni anyqtaldy.
Bul baǵalaý Tramptyń sol kezdegi ulttyq barlaý dırektory Djon Ratklıfftiń basshylyǵymen jasalǵan. Baıandamada Qytaıdyń kem degende 2008 jyldan beri AQSh saılaýshylary, qoǵamdyq pikir, úmitkerler jáne joǵary úkimet sheneýnikteri týraly aqparat jınaǵany atap ótilgen. Biraq bul derekter qupıa emes jáne olardy manıpýlásıalaý múmkin emes.
Tramptyń Qytaıǵa qatysty qatal sózderi bıylǵy saýda soǵysynan keıin turaqtalǵan qarym-qatynasty buzý qaýpin týdyrdy. Tramp qyrkúıekte Qytaı tóraǵasy Sı Szınpınmen saýda qatynastaryn jaqsartý úshin kezdesýge úmittenedi.
Tramp birneshe jyl boıy saılaý nátıjelerine kúmán keltirip keledi. Ol 2020 jyly demokrat Djo Baıdennen jeńilýin «burmalanǵan» dep jalǵan aıtady. Sondaı-aq poshta arqyly daýys berý, daýys berý mashınalary jáne azamat emesterdiń daýys berýi týraly jalǵan málimdemeler jasaıdy. Kóptegen sottar men qaıta sanaýlar 2020 jylǵy saılaýda iri alaıaqtyqtyń dálelderin tappady.
Degenmen, Tramptyń naýqany onyń jaqtastary arasynda qoldaý tabýda. Reuters/Ipsos júrgizgen saýalnamaǵa sáıkes, respýblıkashylardyń 63%-y Tramptyń 2020 jylǵy saılaýdyń urlanǵany týraly málimdemesine senedi.
Tramp ákimshiligi tórt shtatta 275 myńnan astam azamat emestiń daýys berýge tirkelgenin anyqtaǵanyn aıtty, biraq olardyń naqty daýys bergenine dálel keltirmedi. Zertteýler azamat emesterdiń daýys berýi óte sırek ekenin kórsetedi.
Tramp jańadan qupıasyzdandyrylǵan qujattar saılaý qaýipsizdigindegi eleýli kemshilikterdi ashady dedi. Biraq bul qujattardyń kópshiligi onyń málimdemelerine qaıshy keldi nemese AQSh saılaý ınfraqurylymyna qatysy joq edi:
- ORB-nyń ótken aıda daıyndaǵan qujaty Venesýela saılaýyna qatysty, AQSH-qa emes.
- Basqa qujat «daýys sanaý júıelerin saılaý nátıjelerin burmalaıtyndaı keń aýqymda manıpýlásıalaý qıyn» dep baǵalady.
- Úshinshi qujatta Qytaı shpıondary Baıdenniń naýqanyn nysanaǵa alǵany jáne Beıjińniń saılaý nátıjesine áser etý úshin jasyryn aralasýdy qazir josparlamaǵany aıtylǵan.
Vırdjınıa shtatynan demokrat senator Mark Ýorner «Tramptyń Qytaı týraly shokırýıýchı «bombalary» múldem jalǵan. Bizdiń barlaý agenttikteri Qytaıdyń 2020 jylǵy saılaýda birde-bir daýysty ózgertýge árekettenbegenine biraýyzdan kelisti», — dedi.