Қазақстан Ұлттық банкі автокредиттеу сегменті бірнеше жыл қатарынан қарқынды өскен соң, осы кредиттердің сапасы нашарлауы мүмкін екенін ескертті. 2025 жылғы қаржылық тұрақтылық есебінде реттеуші борыштық жүктеме коэффициенті бойынша жеңілдіктер көлікке берілетін қарыздардың ұлғаюына түрткі болғанын және «осы портфель сапасының кейінге шегерілген нашарлауына» алғышарт жасайтынын атап өтті, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
2025 жылы қазақстандық банктер шамамен 2,4 трлн теңгеге автокредит берді. Бұл көрсеткіш ипотека көлемімен салыстыруға жарамды деңгейге жетті. 2023–2025 жылдары автокредит портфелі екі еседен астам өсіп, 4 трлн теңгеден асты. Оның 73,1%-ы бес жылдан ұзақ мерзімге берілген кредиттерге тиесілі.
Жеке тұлғаларға берілетін қарыздардың жалпы портфелінде автокредит үлесі де үш жылда екі есеге ұлғайды. 2023 жылдың басында ол шамамен 8% болса, 2025 жылдың соңына қарай 16%-ға жетті. Жалпы өткен жылы көлік сатып алуға 298 мың кредит рәсімделді, бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 245 мың, ал 2023 жылы 178 мың еді.
Сонымен қатар қарыз алушылар қымбатырақ көліктерді кредитке жиі ала бастады. 2025 жылы құны 10 млн теңгеден асатын көліктерге банктер 1,4 трлн теңге берді, бұл жылдық берілімнің шамамен бестен үш бөлігі. Тек 15 млн теңгеден қымбат көліктерге 627 млрд теңгеге 50,7 мың кредит тиесілі болды. Осы баға санатындағы берілім көлемі бір жылда 157%-ға өсті. Ұлттық банк мұндай өсім банк портфельдеріне қосымша тәуекел туғызуы мүмкін екенін айтады.
Алайда мерзімі өткен қарыздар статистикасы әзірге жақсырақ көрінеді. Мерзімі 90 күннен асқан автокредиттер үлесі 2023 жылдың басындағы 5%-дан 2025 жылдың соңына қарай 4,1%-ға төмендеді. Дегенмен Ұлттық банктің өзі бұл динамиканы біржақты түсіндіруден сақтандырады. Сол кезеңде баланстан есептен шығарылған автокредиттер үлесі екі есеге жуық өсіп, 2,9%-ға жетті, бұл қарастырылып отырған кезеңдегі ең жоғары көрсеткіш.
Осылайша, Ұлттық банк негізгі тәуекелді мерзімі өткен қарыздардың қазіргі деңгейінен емес, берілімнің жылдам өсуі, кредит мерзімдерінің ұзаруы және сұраныстың қымбатырақ көліктерге ауысуы салдарынан көреді. Ұлттық банк борыштық жүктеме бойынша жеңілдіктер ынталандырған автокредиттеу өсімі кредиттік тәуекелдердің жинақталуына әкелуі мүмкін екенін атап өтті.
Бұған дейін 2026 жылдың тамызында қазақстандықтардың кредитке жылжымайтын мүлік пен көлік сатып алуды қысқартқаны хабарланған. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНРДА) шолуына сәйкес, жаңа ипотекалық қарыздар мен автокредиттерді беру өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 16-17%-дан астамға құлдырады.