Batys Jaǵalaýdaǵy palestınalyq Ýmm ál-Haır aýylynyń turǵyndary Izraıl áskeri men qonystanýshylarynyń kún saıynǵy qysymyn sezinýde. Bul týraly infohub.kz saıty habarlaıdy.
Masafer Iatta aýyldyq birlestigine kiretin Ýmm ál-Haırda jańa zańsyz qonystanýshy beketiniń paıda bolýy jergilikti halyqtyń óz jerinen yǵystyrylýynyń sońǵy dáleli. Salem men Ihlas ál-Hatelın segiz balasymen qarapaıym temir úıde turady. Olardyń úıin qorshaǵan jer egin jáne jaıylym úshin paıdalanylatyn. Biraq ótken jyldyń qyrkúıeginde qurylǵan zańsyz beket – jaqyn mańdaǵy Karmel qonysynyń keńeıtilýi – dál sol jerge, úıden nebári 20 metr qashyqtyqta ornalasty.
Ihlas burynǵy tańǵy tártibin eske alady: úı janýarlaryn qoradan shyǵaryp, tamaq pen sý berip, saýyp, jaıylymǵa jiberetin. Qazir bul múmkin emes. Jańa bekettiń kesirinen qoraǵa jetý qıyndap, keıde múlde múmkin bolmaı tur. Ihlastyń aıtýynsha, otbasyna alǵashqy tórt kún qoraǵa kirýge tyıym salynyp, keıin bir ret áskerdiń qadaǵalaýymen malǵa jem-sý berýge ruqsat etilgen. Budan keıin taǵy eki kún qoraǵa kirýge bolmaıdy. Osyndaı úzik-úzik kirý ruqsaty jalǵasýda, shilde aıynda maldy tek úsh ret tekserýge múmkindik bolǵan. «Ár tań saıyn qoıym tiri me dep qaraımyn. Tek olarǵa jetip, burynǵydaı kútim jasaǵym keledi», — deıdi Ihlas.
Mal qana emes, dárethanaǵa da jetý qıynǵa soǵýda. Úıden birneshe metr jerde ornalasqan jeke qurylysqa qonystanýshylar shilde aıynyń basynda tikendi symdar men balalar oıyn alańynyń quraldaryn qoıyp, kirýdi qıyndatqan. Izraıl áskeri dárethana mańyn jabyq áskerı aımaq dep jarıalaǵannan keıin jaǵdaı odan saıyn shıelenisken. Otbasy, onyń ishinde bir jasar sábı, kórshiniń dárethanasyn paıdalanýǵa májbúr, biraq oǵan jetý joly qonystanýshy kólikteri júretin joldy kesip ótýdi qajet etedi. Ótken jyldyń tamyzynda Ihlastyń bes jasar qyzy Sýar osy jolda kólik qaǵyp, jaraqat alǵan. Ihlas bul tek dárethana nemese mal máselesi emes, otbasynyń óz úıinde qadirmendi ómir súrý quqyǵy týraly ekenin aıtady. «Biz jerimizdi tastap ketpeımiz. Shatyr astynda nemese aǵash túbinde turýǵa týra kelse de, osynda qalamyz», — deıdi ol.
Ýmm ál-Haır 2023 jyldyń qazanynan beri, Izraıldiń Gazadaǵy genosıdtik soǵysy bastalǵannan keıin, qonystanýshylardyń shabýyldarynyń kúsheıýine tap boldy. Batys Jaǵalaýdaǵy ızraıldik shabýyldar da kúsheıdi. Iahýdeı qonystanýshylary palestınalyqtardyń jerlerin tartyp alýǵa umtylyp, memleket tarapynan eshqandaı qarsylyqsyz, kerisinshe, úkimettegi ońshyl qaıratkerler Itamar Ben-Ǵvır men Besalel Smotrıch sıaqty saıasatkerlerdiń qoldaýymen áreket etýde. Qonystar Batys Jaǵalaý men Shyǵys Ierýsalımde tez keńeıip, palestınalyq memleket qurý úmiti azaıýda.
Ótken qazanda Izraıl soty Ýmm ál-Haır mańyndaǵy zańsyz beketti evakýasıalaý týraly organ shyǵarǵanymen, ásker bul sheshimdi oryndamaǵandyqtan, kúshi joıyldy. Jergilikti palestınalyqtardyń qonystanýshylarǵa qarsy turýǵa shamasy jetpeıdi, óıtkeni olar qarýly qonystanýshylardyń nemese áskerdiń zorlyǵyna ushyraýy múmkin.
Ýmm ál-Haır aýyldyq keńesiniń tóraǵasy Halıl ál-Hatelınniń aıtýynsha, sońǵy jyldary qonystardyń keńeıýi, sonyń ishinde jańa zańsyz beketterdiń qurylýy, qonystanýshylarǵa arnalǵan joldardyń ashylýy jáne bar qonystardyń aýmaǵyn ulǵaıtý – bári palestınalyq jerlerdi tartyp alýǵa negizdelgen. Nátıjesinde aýyl turǵyndarynyń mal sany 3000 bastan 700-ge deıin tómendegen, jaıylymdyq jerlerge qol jetkizý qıyndaǵan. Sonymen qatar 1000-nan astam záıtún aǵashy kesilgen, 50 myń sharshy metr egistik jer tartyp alynǵan, 14 úıge buzý týraly buıryq berilgen. «Ýmm ál-Haır halqy úshin óz jerine qol jetkizbeý múlik joǵaltý ǵana emes, bul urpaqtar boıy saqtalǵan ómir saltynan aıyrylý», — deıdi Halıl.
Ierýsalım zań kómegi jáne adam quqyǵy ortalyǵynyń zertteýshisi Hısham ál-Sharbatı uıym Ýmm ál-Haırdaǵy jaǵdaıdy jyldar boıy baqylap kele jatqanyn, qonystardyń keńeıýimen birge turǵyndardyń qıyndyqtary kúsheıgenin aıtady. «Gýmanıtarlyq áser kúndelikti ómirdiń ár bólsheginde kórinedi: kiris kózderine jetý qıyndyǵynan bastap, úıler men negizgi nysandardaǵy shekteýlerge deıin», — deıdi ol. Sharbatı Izraıl men onyń qonystanýshylarynyń áreketteri halyqaralyq quqyqqa tikeleı qaıshy keletinin atap ótti.
Ýmm ál-Haırdyń taǵy bir turǵyny Ahmed ál-Hatelın aýyldaǵy ızraıldik zańsyzdyqtardy qujattaıdy. Onyń telefonynda «Ýmm ál-Haır isi» degen arnaıy býma bar, onda 2025 jyldyń sáýirinen beri shamamen 1500 vıdeo jáne 1200 fotosýret jınaqtalǵan. «Foto jáne vıdeo – bizdiń tarıhymyzdy aıtyp, bolyp jatqan jaǵdaıdy kórsetýdiń tásili», — deıdi 31 jastaǵy Ahmed. Onyń aıtýynsha, eń kóp zardap shegip jatqandar – balalar. Olardyń keıbiri qorshaǵan ortaǵa baılanysty úreıli túster kóredi.
12 jasar Sahm Halıl ál-Hatelın balalardyń qalypty balalyq shaqtan aıyrylǵanyn aıtady, ásirese bilim alý jáne qaýipsiz oıyn alańdaryna degen quqyqtary buzylǵan. «Men mektepke baryp, qoryqpaı oınaǵym keledi, biraq qazirgi jaǵdaıda bul múmkin emes. Balalar basqa balalar sıaqty ómir súrgisi keledi», — deıdi ol. Sahm jaqyn mańdaǵy ızraıldik qonystardaǵy balalardyń qalypty ómir súrip jatqanyn kóredi, al ózi túnde syrttan kelgen dybystan úreılenip oıanady. «Qorqynysh kúndelikti ómirimizdiń bir bóligine aınaldy», — deıdi ol.