Jeksenbi kúni keshke Tamash Shýıoktyń prezıdenttik ókilettigi aıaqtaldy. Ol bıleýshi «Tısa» partıasy konstıtýsıany ózgertkennen keıin qyzmetten ketýge kelisti. Vengrıa premer-mınıstri Peter Madár prezıdent laýazymyn grosmeıster Iýdıt Polgarǵa usyný nıetin bildirdi. Polgar — álemdegi eń kúshti shahmatshy áıel retinde tanylǵan. Bul týraly infohub.kz habarlaıdy.
Shýıok ótken aptada parlament qabyldaǵan konstıtýsıaǵa túzetýlerge qol qoıdy. Qujat boıynsha, prezıdenttik merzim «senimniń eleýli joǵalýyna» baılanysty merziminen buryn toqtatylady. Parlament sondaı-aq Konstıtýsıalyq sot tóraǵasyn qyzmetinen bosatty jáne úsh merzim jumys istegen depýtattardyń saılanýyna tyıym saldy. Bul burynǵy premer Vıktor Orbannyń «Fıdes» partıasy fraksıasynyń jartysynan kóbine áser etti.
Madár Shýıokty Orbanǵa adaldyq tanytty dep birneshe ret aıyptap, onyń otstavkaǵa ketýin talap etken. Buǵan deıin prezıdent bes jyldyq merzim aıaqtalǵansha óz erkimen ketpeıtinin málimdegen. Alaıda ótken aptanyń sońynda ol túzetýlerge qol qoıyp, jańa úkimetti quqyq ústemdigi qaǵıdattaryn buzdy dep aıyptady. Shýıok konstıtýsıanyń ózgertilýin «vengr konstıtýsıalyq demokratıasy úshin kúıretýshi sát» dep atap, «saıası bılikke ıe bolý úshin erkin qoǵamnyń negizgi qaǵıdattary taptaldy» dedi.
Shýıoktyń túzetýlerge qol qoıýǵa bes kúni boldy — áıtpese oǵan konstıtýsıalyq daǵdarys jáne ımpıchment qaýpi tóndi. Jańa prezıdent taǵaıyndalǵanǵa deıin (30 kún ishinde) memleket basshysynyń mindetin spıker Agnesh Forsthoffer atqarady.
Vengrıa — parlamenttik respýblıka: konstıtýsıalyq kópshilik (199 depýtattyń 133-i) konstıtýsıany óz qalaýy boıynsha ózgerte alady. Sáýir aıyndaǵy saılaýda Madár basqarǵan «Tısa» partıasy 141 mandat aldy. Prezıdenttiń ókilettigi negizinen rámizdik, biraq ol zań jobalaryn parlamentke qaıtara alady nemese Orban bılik etken kezde taǵaıyndalǵan Konstıtýsıalyq sotqa jibere alady.
Shýıok 2024 jyly Katalına Novaktyń balalarǵa qatysty jynystyq zorlyq-zombylyq qylmysyn jasyrǵany úshin sottalǵan adamdy keshirim jasaý daýynan keıin otstavkaǵa ketýine baılanysty prezıdent boldy. Orbandy synaýshylar ony óz bıligin uzartý jáne negizgi laýazymdarda odaqtastaryn bekitý úshin zańdardy júıeli túrde qaıta jazýda aıyptady.
Dúısenbide Madár prezıdent laýazymyn Iýdıt Polgarǵa usynatynyn habarlady. «Bizdiń elge birlik, beıbitshilik jáne barlyq vengrler maqtana alatyn prezıdent qajet», — dep jazdy premer áleýmettik jelide. Ol Polgarmen kezdesip, onyń kelisimin suraıtynyn qosty. «Iýdıt Polgardyń esimi daryn men berilgendikpen tyǵyz baılanysty. Eń tabysty áıel-shahmatshy retinde ol 26 jyl boıy álemdik reıtıńti basqardy jáne álemdegi úzdik on shahmatshynyń qataryna endi», — dep atap ótti Madár.
23 shildede 50 jasqa tolatyn Polgar álemdegi eń kúshti shahmatshy áıel bolyp sanalady: onyń reıtıńi 2700-den asty. Ol bes jasynda oınaı bastaǵan, 15 jasynda grosmeıster atanyp, Bobbı Fısherdiń rekordyn jańartty. Erler týrnırlerinde óner kórsetip, 2002 jyly Garrı Kasparovty (buryn «shahmat áıelderge onsha kelmeıdi» degen) jáne 1998 jyly Anatolı Karpovty jeńdi. 2014 jyly mansabyn aıaqtap, keıinirek Vengrıanyń shahmattan ulttyq quramasyn basqardy.