Joǵary jalaqy kóbinese qarjylyq tabystyń basty kórsetkishi retinde qabyldanady, alaıda sarapshylar aqshany basqara bilý daǵdysy tabys kóleminen kem emes mańyzdy ekenin eske salady. Ekonomıs Rýslan Sultanov óziniń «Ekonomıkalyq saýattylyq» Telegram-arnasynda úlken tabys avtomatty túrde jaıly ómirdi qamtamasyz etedi degen keń taralǵan mıfti joqqa shyǵardy, dep habarlaıdy infohub.kz.
Sarapshynyń aıtýynsha, adam kóp tabys taba alady, biraq soǵan qaramastan jalaqydan jalaqyǵa deıin ómir súrip, jınaqtary bolmaı, erteńgi kúnge únemi alańdaýshylyqpen qaraıdy. Formaldy túrde mundaı adam tabysty, biraq qarjylyq ál-aýqat turǵysynan ol tómengi satyda qalady. Al qarapaıym tabysy bar, biraq qarjylyq jastyǵy men naqty is-jospary bar adam ózin áldeqaıda senimdi sezine alady.
Sultanov qarjylyq ál-aýqat tabys deńgeıimen emes, kez kelgen tabys kezinde aqshany durys basqarý ádetimen anyqtalatynyn atap kórsetedi. Ol eki uǵymdy ajyratýdy usynady: tabys — bul jalaqy men basqa da túsimderden turatyn aqsha aǵyny, al qarjylyq ál-aýqat — bul turaqtylyq qory men boljamdylyqqa negizdelgen jaǵdaı.
Qazaqstandaǵy ortasha jalaqy týraly resmı derekterge sáıkes, aǵymdaǵy jyldyń birinshi toqsanynda onyń mólsheri 461,5 myń teńgeni qurady. 1,1 mıllıonnan astam jumysshysy bar shaǵyn kásiporyndardy eseptegende, kórsetkish tómenirek — 445,1 myń teńge boldy. Sonymen qatar, keıbir salalarda jalaqy ósimi ınflásıadan ozyp ketse, basqalarynda jaǵdaı onsha qolaıly bolmady.
Sarapshy mysal keltiredi: bir adam tabysy ósken saıyn shyǵyndaryn da arttyryp, tapqanynyń bárin derlik jumsaıdy, al ekinshisi tabysynyń bir bóligin únemi jınaqtap, jumyssyz qalsa da birneshe aı tynysh ómir súre alatynyn biledi. Sondyqtan joǵary jalaqy kúndelikti alańdaýshylyqtyń bir bóligin azaıtady, biraq ózdiginen adamdy qarjylyq turǵydan turaqty etpeıdi.
«Qarjylyq ál-aýqat baspaldaǵy» halyqaralyq modeli aqshaǵa baılanysty turaqty stressten tolyq qarjylyq senimdilikke deıingi bes satyny qamtıdy. Jalaqy mólsheri bul baspaldaqtaǵy oryndy anyqtaıtyn jalǵyz faktor emes. Biz nátıjeni kórip, biraq mehanızmdi baıqamaǵan kezde eń turaqty mıfter paıda bolady, dep túıindedi Sultanov.