InfoHub Logo

Қазақстандық адвокаттар сот жүйесіндегі заңсыздықтар мен «телефон құқығының» үстемдік етуіне алаңдаушылық білдірді. Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Адвокаттардың айтуынша, соңғы кездері сот процестеріне заңсыз араласу, әсіресе, журналистер мен олардың қорғаушыларына қатысты істерде жиілеп кеткен. Бұл жағдайлар елдегі сот әділдігіне деген сенімді азайтып отыр.

Сот процестеріне араласу

Западно-Казахстандық облысындағы адвокат Юлия Малюкованың кәсіби қызметіне заңсыз араласу фактісі туралы хабарлағаннан кейін, басқа да адвокаттар өздерінің алаңдаушылықтарын білдірді. Малюкованың айтуынша, оның Алматыдағы ҚазТАГ журналистеріне қатысты іс бойынша қорғауындағы тұлғаның мүддесін қорғау кезінде мұндай жағдай орын алған.

«Бұл – мұқият үйлестірілген арнайы операция, әртүрлі ведомстволардың әрекеттері, әскери ғылым бойынша күштер мен құралдарды ауқымды тарту. Мұның соңы немен аяқталатыны белгілі», – деді адвокат Сәлімжан Мұсин.

Адвокат Хамида Айткалиеваның айтуынша, адвокат Адам Мұратқа қатысты сот ісінен кейін сот отырыстарының күндерін «кері шегеру» сәнді болып кеткен. «Олардың бұл әрекеттері әділ тергеуге үміт қалдырмайды», – деді ол.

Адвокаттардың жұмыс істеу қиындығы

Адвокат Рена Керімова: «Мен қалай жұмыс істеймін, қалай қорғаймын? Неге хатшы түнде және таңертең адвокаттарды хабарласып, олардың қайда екенін анықтайды?» – деп сұрақ қойды.

Малюкованың айтуынша, 8 маусым күні түнде оған хабарласып, 11-12 маусымда қайда болатыны туралы нақты мәліметтерді сұраған. Ол 11 маусымда Орал қаласына баратынын және бұл сапары екі апта бұрын жоспарланғанын айтқан. Хатшының бұл сұрағы сот актісін дайындау үшін, яғни процесті 11 маусымнан 15 маусымға ауыстыру үшін қажет екені белгілі болды.

Адвокат Азамат Байкенов: «Мүмкін хатшының бізге белгісіз ерекше өкілеттіктері бар шығар? Бірақ, бұл жағдайлар қорғаушылардың пікірін есепке алмауға айналып кетті», – деп жазды.

Сот жүйесіндегі сенімсіздік

Адвокат Елена Жигаленок: «Сот бұл істі адвокаттардың қарсылығына қарамастан, қысқа мерзімде қарайтынына таң қалмаймын. Бұл Адам Мұрат пен Мансұр Мовлаевтің істерінде де болған. Соңынан процесті кешіктіргені үшін айыппұл да төлетуі мүмкін», – деп мәлімдеді.

Адвокат Эльмира Жалмагамбетова: «Мемлекеттік органдардың шектен шыққан әрекеттері мен жазасыздығы халықтың құқықтарын бұзуға әкеліп соғады. Егер мемлекеттік органдар заңдылыққа, азаматтарға, адвокаттарға деген ашық құрметсіздікті елемейтін болса, онда кем дегенде әріптесіміз бен оның клиенттерінің шеккен шығындарын өтесін. Егер жағдай осылай болса және бізде шынымен де «телефон құқығы» шешетін болса, онда бізге декларативті Конституцияның не керегі бар?» – деп сұрақ қойды.

Бұл жағдай, президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа жолданған адвокаттардың «Адамдар сот әділдігіне деген сенімін жоғалтып барады» деген үндеуінен кейін орын алды. ҚазТАГ бас редакторы Амир Касенов те өзінің бейнеүндеуінде Конституцияның рөліне назар аударған болатын.

«Жақында қабылданған жаңа Конституция туралы айтқанда, оның маңызды міндеттерінің бірі – ұлттық қауіпсіздік пен егемендікті қорғау екенін айтасыз. Мен сіздің мәлімдеген принциптеріңізге шын жүректен сенемін. Менің журналистік қызметім үшін қылмыстық қудалауға ұшырамай тұрып, маған хабарласып, кездесуді талап еткендерге, олардың ұстанымын екінші тарап ретінде жариялауды ұсынғандарға, құжаттармен және барлық инстанцияларға, соның ішінде президент әкімшілігіне жүгінгендерге алаң бергеннен кейін, мен тек азаматтарымыздың және еліміздің, ұлттық қауіпсіздігіміздің мүдделерін басшылыққа алдым. Ал енді менің Қазақстанның нағыз патриоты ретінде Отанымды қорғағаным үшін заңсыз қудалап жатыр. Сіздің алдыңызда, құрметті президент, менің Отаным мені қорғай ма деген сұрағым бар», – деп жүгінген болатын Касенов.

9 маусым күні кешке ҚазТАГ бас редакторының мүддесін қорғайтын адвокат Юлия Малюкова, Алматыдағы ҚазТАГ журналистеріне қатысты іс бойынша Западно-Казахстандық облысында кәсіби қызметіне заңсыз араласу туралы хабарлады. Ол сондай-ақ, Орал прокуратурасынан алған хаттың көшірмесін жариялады, онда оны 15 маусымнан бастап «кез келген ыңғайлы уақытта» қабылдауға дайын екендіктері айтылған. Бұған дейін Мәжіліс депутаты Ермұрат Бапи ҚазТАГ бас редакторы ісінің «жоғары кабинеттерде» талқыланып жатқанын және «ФСБ-ға тиесілі дәлелдер» бар екенін айтып, сот үкімінің «сөзсіз болатынын» мәлімдеген болатын. Бұл туралы ҚазТАГ бұған дейін хабарлағандай, бұл ақпарат агенттігінің бас редакторының тағдыры, ұлттық қауіпсіздікке төнген қауіп пен тыңшылық туралы айтып, президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа «Отаным мені қорғай ма?» деген қарапайым сұрақ қойған тұлғаның тағдыры, сол «жоғары кабинеттерде» іс жүзінде шешілгенін білдіруі мүмкін. Ал 8 маусым күні кешке ҚазТАГ бас редакторының әйелі Айгүл Касенова соттың Амир Касеновке қатысты істі тезірек қарауға асығып жатқанын, оның адвокаттарының да, «Фридом Финанс» адвокаттарының да қатыса алмайтыны туралы мәлімдемелеріне қарамастан, отырысты ерте датаға ауыстырғанын айтты.

2 маусымға қараған түнде Касеновтің жақын досы Елдар Жүргенов ҚазТАГ бас редакторының президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа жолдаған бейнеүндеуін жариялады.

Кейінірек, 2 маусымда адвокат Юлия Малюкова өзінің қорғауындағы Амир Касеновтің «тергеудің объективтілігі мен бейтараптығына деген сенімін жоғалтқанын» хабарлады. Одан кейін ҚазТАГ бас редакторының әйелі де мәлімдеме жасады. 2 маусым күні кешке ҚазТАГ қазақстандықтардың, соның ішінде беделді журналистердің Касеновке қолдау білдіргенін хабарлады. 3 маусымға қараған түнде Мәжіліс депутаты Ермұрат Бапи белгілі қазақстандық журналист Гүлжан Ергалиеваның парақшасындағы пікірлерде, парламентшілерге деген оның сынына жауап бере отырып, Касенов ісінде «жоғары кабинеттерде» «ФСБ-ға тиесілі» дәлелдер бар екенін мәлімдеді. 3 маусымда Қазақстандық беделді құқық қорғаушы Евгений Жовтис Касеновтің Тоқаевқа жолдаған үндеуіне қатысты пікір білдіріп, «тәуелсіз сотқа деген сенім әлсіз» екенін атап өтті. Келесі күні, 4 маусымда адвокаттардың Тоқаевқа жолдаған үндеуі пайда болды, онда «адамдар сот әділдігіне деген сенімін жоғалтып барады» делінген. Ал 5 маусымда мемлекет басшысының өзі «Әкімшілік әділдік және оның заң үстемдігін қамтамасыз етудегі рөлі» атты халықаралық форумда сөз сөйлеп, «Заң және Тәртіп», «Әділетті Қазақстан» және «Тыңдайтын мемлекет» туралы қайта айтты. Бұл туралы бұған дейін ҚазТАГ бас редакторы Амир Касенов мемлекет басшысына жолдаған бейнеүндеуінде айтқан болатын.

3 маусымға қараған түнде Freedom компаниясының американдық реттеушіге арналған жылдық есебінде 153 миллион доллар таза жылдық пайда көрсеткені белгілі болды. Журналист Аян Шәріпбаевтың пікірінше, бұл Тұрловтың компаниясының бас директор Асет Матаев пен бас редактор Амир Касеновтің әрекеттерінен 613 миллион доллар (шамамен 320 миллиард теңге) шығынға ұшырағаны туралы мәлімдемесіне қайшы келеді. Шәріпбаев бұл санды ҚазТАГ бас редакторының президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа бейнеүндеуінен кейін атады. Шәріпбаев Тұрлов холдингінің американдық реттеушіге жалған ақпарат бергенін немесе қазақстандық тергеуді алдағанын айтты. Бұл ақпарат Касеновтің бұған дейін айтқан ұстанымымен үндес, яғни Freedom Finance қаржылық есептілігінде көрсетілген мәліметтер мен Қазақстанда мәлімделген шығын арасында елеулі қайшылықтар болуы мүмкін. Екі жағдайда да бұл қылмыстық жазаланатын әрекеттер. ҚазТАГ бұған дейін хабарлағандай, мұндай әрекеттері үшін Тұрловқа АҚШ-та 20 жылға дейін, ал Қазақстанда 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қолданылуы мүмкін. Қызығы, Шәріпбаевтың осы жарияланымынан кейін оның әлеуметтік желідегі парақшасы қолжетімсіз болып қалды және өзі «техникалық шабуыл» туралы мәлімдеді. 6 маусымда ҚазТАГ Тұрловтың компаниясы SEC-ке жалған ақпарат берген болуы мүмкіндігіне байланысты АҚШ елшілігіне ашық хат жариялады.

ҚазТАГ болса, Freedom Holding Corp. есебін зерделей отырып, Тұрловтың компаниясы қарапайым акциялар үлесін бағасыздандырып, олар бойынша дивиденд төлеуді жоспарламайтынын анықтады. 4 маусымда МИА ҚазТАГ басшылығына келтірілген 320 миллиард теңгеге жуық шығын, бұған дейін журналист Аян Шәріпбаев хабарлағандай, Freedom сотта Петропавловскіде бұрынғы топ-менеджері Виталий Световойдан өндіріп алуға тырысқаны анықталды. 5 маусым күні таңертең Freedom АҚШ-қа арналған есебінде сыбайлас жемқорлық, Қазақстандағы жаппай наразылықтар мен әскери қақтығыстар қаупі туралы мәлімдегені белгілі болды. Сол есептен Тұрловтың компаниясының Қазақстанның мемлекеттік және квазимемлекеттік қарызы есебінен байып жатқаны да анықталды. 6 маусымда Freedom Holding Corp. АҚШ-қа арналған есебінде Қазақстанның салық реформасын тәуекелдер қатарына жатқызғаны хабарланды. 8 маусымда Freedom Holding Corp. Қазақстандағы жасанды интеллект (ЖИ) үшін деректерді өңдеу орталықтары (DPC) жобасын іске асырумен байланысты көптеген тәуекелдерді мойындағаны анықталды – Қазақстанда әзірге мұндай ірі жоба тек біреуі ғана белгілі – «DPC Долинасы», ол стратегиялық маңызы бар мегажоба болып саналады және оған мемлекет басшысының өзі ерекше назар аударады. 8 маусымда ҚазТАГ Петропавловскідегі сот отырысы барысында Световой миллиардер Тұрловтың құрылымы арқылы «Фридом Банк Казахстан» АҚ-на ондаған миллион теңгені әртүрлі транштармен Freedom Finance қызметкерлеріне аударғаны анықталды – ҚазТАГ редакциясының шоттарындағы қаражат қозғалысы бойынша банк анықтамаларын жәбірленушілер ұсынды. 9 маусым күні таңертең ҚазТАГ миллиардер Тимур Тұрловтың құрылымдарының санкцияланған тұлғалар алдындағы міндеттемелерінің шамамен 188 миллион долларды құрайтынын хабарлады. Қызығы, 9 маусым күні кешке Еуропа Одағы Қазақстан компанияларына қарсы санкциялар жариялады. Сәл кейінірек ҚазТАГ миллиардер Тұрловқа бағынышты Freedom Holding Corp. компаниясының өтелмеген борыштық міндеттемелерінің көлемі бір жылда үш есеге жуық өскенін хабарлады.