InfoHub Logo

Алматы қаласының базарлары тек жергілікті тұрғындар үшін ғана емес, бүкіл қазақстандықтар үшін маңызды сауда орталығы болып саналады. Бұл сауда орындарының жылдық айналымы миллиардтаған теңгеге жетеді. Kursiv.media редакциясы ең танымал базарлардың иелері кім екенін және олардың мемлекет қазынасына қанша салық төлейтінін зерттеп көрді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

«Көк базар»: Миллиардерлердің иелігіндегі сауда орны

Алматыдағы ең көне және танымал сауда орындарының бірі – «Көк базар». Жалпы аумағы 3,16 гектарды құрайтын бұл базардың түпкілікті иелері екі адам. Олардың бірі – Forbes тізіміндегі миллиардер, экс-президенттің қызы Динара Құлыбаева. Ол «MERCURY PROPERTIES» ЖШС арқылы базарды басқарады. Екінші иесі – миллиардер Цхай Юрий, оның байлығы 100 миллион долларға бағаланады. Цхай Юрий «Достар-ИНВЕСТ» компаниясы арқылы базарға иелік етеді және Алатау қаласын дамытуға белсенді атсалысуда.

Adata деректері бойынша, «Көк базар» 2015 жылдан бастап салық төлей бастаған. Осы уақыт ішінде бюджетке 3,5 миллиард теңге салық құйылған. Ең көп салық төлеген жыл – 2025, сол жылы 690 миллион теңге төленген. Базарда 100-ден астам адам жұмыс істейді.

«Алтын Орда»: Даулы иелік және салықтық серпіліс

Алматыдағы «майлы» орындардың көбі бұрын Назарбаевтар әулетімен байланысты болған. «Алтын Орда» базары да осы тізімде. 2013 жылдан 2022 жылға дейін бұл базар «KURYLYS LTD» ЖШС-ның меншігінде болды, ал оның иесі – Болат Назарбаев. 2022 жылы иелік құқығы Данияр Әлпиев пен «Компания номер один» ЖШС-ға ауысты. Алайда, Данияр Әлпиевтің айтуынша, базарды оның әкесі ашқанымен, кейін рейдерлік шабуылмен Назарбаевтар әулетіне өткен.

2023 жылы бұл мәселеге қатысты іс қозғалып, Болат Назарбаевтың серіктестері жауапқа тартылды. Дегенмен, сатушылар базар әлі де экс-президент отбасына тиесілі деп есептейді. Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінде базардан түскен салық көрсетілмегенімен, Adata деректері бойынша, қазынаға 292 миллион теңге жіберілген. Қызығы, 2022 жылға дейін салық көлемі жылына 5-12 миллион теңге болса, иесі ауысқаннан кейін 20 есе артып, 210 миллион теңгеге жеткен.

«Кенжехан» базары: Рейдерлік шабуылдан кейінгі өзгерістер

Экс-президент әулетімен байланысты тағы бір базар – «Кенжехан». Orda.kz сайтының хабарлауынша, 2000 жылдары бұл базарды экс-президенттің қарындасы Әнипа Назарбаева рейдерлік жолмен тартып алған. Алайда, 2022 жылғы Қаңтар оқиғаларынан кейін Әнипа Назарбаева базарды «Митра Консалтинг» ЖШС-на берді. Бұл компанияның құрылтайшысы – Александра Манушина, ал базарды оның туысы Татьяна Манушина басқарады.

Базар бюджетке жалпы 684 миллион теңге салық төлеген. «Алтын Орда» базарына ұқсас, 2022 жылға дейін салық төлемі 8-13 миллион теңге аралығында болса, 2022 жылы 39 миллион теңгеге дейін өскен. 2023 жылы 114 миллион, 2024 жылы 139 миллион теңге төленген. Базарда 42 адам жұмыс істейді.

«Тастақ» базары: Салықтық схеманың жалғасы

Назарбаевтар әулетімен байланысты тағы бір танымал базар – «Тастақ». 2022 жылға дейін «Тастақ» ЖШС-ның құрылтайшылары ретінде Болат Назарбаев және оның ұлдары Құндыз бен Нұрбол Назарбаев көрсетілген. Қазіргі уақытта компанияны 41 жастағы Ерлан Қаиров басқарады және иесі де сол.

Базар бюджетке миллиондап салық төлегенімен, Назарбаевтарға тән салықтық схема байқалады. 2022 жылға дейін «Тастақ» ЖШС 7-12 миллион теңге салық төлесе, 2022 жылы бұл көрсеткіш 360 миллион теңгеге дейін өскен. Кейінгі жылдары төлемдер 20-30 миллион теңге аралығында болды. Кәсіпорында 35 адам жұмыс істейді.

«Алатау» базары: Мәліметтердің аздығы

Әйгілі барахолкада орналасқан «Алатау» базары туралы ашық деректерде мәлімет өте аз. «Алатау рынок» ЖШС-ның басшысы Тарту Арғынов болғанымен, құрылтайшылары мен салық түсімі туралы ақпарат жоқ. Кейбір БАҚ-тың жазуынша, бұл базардың «Алатау құс» фабрикасының иесі, кәсіпкер Серік Естайға қатысы болуы мүмкін.

Айта кетейік, Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, Қазақстанда базарлар саны азайып келеді. Былтыр 588 базар тіркелген, бұл бір жыл бұрынғыдан 38-ге аз.