InfoHub Logo

Бұрынғы біртұтас су қоймасының солтүстік бөлігін сақтап қалу үшін жүргізілген бірегей экологиялық жоба Арал теңізінің қайта тірілуіне жол ашты. Бұл шара 30 жыл бұрын мүмкін емес деп саналған еді. Қолдан жасалған алғашқы теңіз – Кіші Арал бүгінде жаңа келбетке ие болып, суы мол, тіршілігі жанданған мекенге айналуда.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Аралдың тарихы мен экологиялық ахуалы

XX ғасырдың 60-шы жылдарында Арал теңізі әлемдегі аумағы бойынша төртінші орында болған. Алайда, су ресурстарын тиімсіз пайдалану салдарынан су қоймасы көлемінің төрттен үштен бірін, ал су бетінің жартысынан астамын жоғалтты. Бұл экологиялық апатқа әкеліп соқты.

Облыстық мәслихат депутаты Жорабек Нұрымбетовтің айтуынша, Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында аймақты тарату туралы жоспарлар болған. Арал теңізі тартылып, зауыттар жабылып, тұрғындар жаппай қоныс аударған. Осы кезде «Сырдария өзені арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» жобасы суды қайтарып, жағалаудағы ауылдарды тірілтті.

Кокарал бөгеті – жаңғырудың символы

2005 жылы осы жоба аясында салынған Кокарал бөгеті Аралдың қайта жаңғыруының басты белгісіне айналды. 13 шақырымдық бұл бетон құрылысы судың жоғалып кетуін тоқтатып, теңіздің солтүстік бөлігі – Кіші Аралды сумен толтыруға мүмкіндік берді. Бұрын Арал қаласы мен теңіздің арасы 70 шақырым болса, бүгінде бұл қашықтық 17 шақырымға дейін қысқарды.

Су ресурстары мен балық шаруашылығының жандануы

«Арало-Сырдария бассейндік су инспекциясы» РММ басшысы Зейнұлла Қазтоғановтың мәліметінше, қазіргі таңда Кіші Аралда 23,5 миллиард текше метрден астам су жинақталған. Кокарал бөгеті су деңгейін Балтық жүйесі бойынша 41 метрге жуық көтеруге мүмкіндік берді. Ағымдағы су кірісі секундына 45 текше метрді құрайды, бұл өткен жылғы көрсеткіштен екі есе артық. Жыл басынан бері теңізге 830 миллион текше метр су құйылды. Жылдық жоспар – екі миллиард текше метр су.

Бұрын тек камбала балықтары тіршілік ететін Арал теңізінде қазір 20-дан астам балық түрі мекендейді. Балық аулау және оны өңдеу кәсіпорындары қайта ашылды. Жергілікті билік өңірдің тек құтқару сатысынан тұрақты даму сатысына өткенін атап өтті. Дүниежүзілік банктың қолдауымен Солтүстік Аралды сақтау бойынша жаңа жоба әзірленуде.

Болашаққа бағдарланған жобалар

Қызылорда облысы әкімінің орынбасары Бақыт Жахановтың айтуынша, жаңа жоба аясында теңіз деңгейін Балтық жүйесі бойынша тағы 2 метрге, яғни 44 метрге дейін көтеру жоспарлануда. Бұл Арал теңізінің аумағын 3,1-ден 3,9 шаршы шақырымға дейін ұлғайтып, су қорын 34 мың текше метрге дейін арттырады. Бұл балық шаруашылығын дамытуға, жылдық ауланған балық көлемін 15-16 мың тоннаға жеткізуге мүмкіндік береді.

Бүгінде Арал теңізі бұрынғы қалпына толық келмесе де, ол енді қайғының емес, үміттің символына айналды.