استروفيزيكاداعى ەڭ كونە جۇمباقتاردىڭ ءبىرى — كۇننىڭ سىرتقى اتموسفەراسى ءتاجدىڭ (كورونا) بەتىنەن ميلليونداعان گرادۋسقا ىستىق بولۋى. ءجيى بولىپ تۇراتىن اتقىلاۋلار وراسان ەنەرگيانى ءبولىپ شىعارعانىمەن، ءتاج كۇيىپ تۇرادى. ءۇندىستاننىڭ العاشقى كۇن باقىلاۋ ميسسياسى Aditya-L1 وسى جۇمباقتى شەشۋگە ماڭىزدى ۇلەس قوستى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
زەرتتەۋدى جۇرگىزگەن ءۇندىستان استروفيزيكا ينستيتۋتىنىڭ (IIA) پروفەسسورى ر. رامەش كۇن قاباتتارىنداعى تەمپەراتۋرا ايىرماشىلىعى قاراپايىم فيزيكاعا قايشى كەلەتىنىن تۇسىندىرەدى. يادرونىڭ تەرەڭىندە تەمپەراتۋرا 15 ميلليون گرادۋس سەلسيگە جەتەدى. كورىنەتىن بەتى — فوتوسفەراعا جاقىنداعاندا شامامەن 5500°C. ال ەڭ سىرتقى قابات — ءتاج شامامەن 2 ميلليون گرادۋسقا دەيىن قىزادى، كەيدە 40 ميلليونعا دەيىن جەتەدى.
ءتاج — كۇن تۇتانۋى مەن تاجدىك ماسسا اتقىلاۋى (CME) سياقتى ەكسترەمالدى عارىش اۋا رايى قۇبىلىستارىنىڭ تۋعان جەرى. ولار وراسان ەنەرگيانى ءبولىپ شىعارادى. CME ادەمى پوليار شۇعىلاسىن تۋدىرۋى مۇمكىن، ءبىراق سونىمەن قاتار ەلەكتر جەلىلەرى مەن سپۋتنيكتەردىڭ جۇمىسىن بۇزۋى مۇمكىن. تىنىش كەزەڭدە كۇن كۇنىنە ەكى-ۇش CME شىعارادى، ال ءار 11 جىلدا بولاتىن كۇن بەلسەندىلىگىنىڭ ماكسيمۋمىندا بۇل سان كۇنىنە وننان اسۋى مۇمكىن.
پروفەسسور رامەش ەگەر كۇن ءاربىر CME-دە جوعالتقان ەنەرگيانى قالپىنا كەلتىرمەسە، ءبىزدىڭ جۇلدىز اقىرىندا سۋىپ، جەردى قايتىمسىز تەرەڭ مۇزداتۋعا ۇشىراتاتىنىن ەسكەرتەدى. بۇل بولماعاندىقتان، ءتاجدىڭ توتەنشە ىستىعىن ساقتايتىن مەحانيزم بولۋى كەرەك.
عالىمدار مۇنى ەكى فاكتورمەن بايلانىستىرادى: بىرىنشىدەن، كۇن بەتىندەگى قايناۋ قوزعالىستارى تاجگە ەنەرگيا تاسىمالدايتىن تولقىنداردى تۋدىرادى، بۇل مۇحيت تولقىندارىنىڭ جاعاعا كوبىك اكەلۋىنە ۇقساس. ەكىنشىدەن، كۇن اتموسفەراسىنداعى شاتاسقان ماگنيت ءورىسى سىزىقتارى ۇنەمى ءۇزىلىپ، قايتا قوسىلىپ تۇرادى. پروفەسسور رامەش CMEء-دى بۇرالعان، ورىلگەن ىلمەكتەر ءۇزىلىپ، ماگنيتتەلگەن پلازما مەن گازدى عارىشقا لاقتىرعاندا پايدا بولاتىن قۇبىلىس دەپ سيپاتتايدى، بۇل كوبىنەسە ماگنيت ءورىسى قارقىندى داقتاردىڭ ماڭىندا بولادى.
«ءبىراق سودان كەيىن بۇل سىزىقتار قايتا قوسىلادى جانە كۇن جوعالتقان ەنەرگيانى بىرنەشە ساعات ىشىندە قالپىنا كەلتىرەدى»، — دەيدى ول. ءوز ماقالاسىندا پروفەسسور رامەش پەن ونىڭ كومانداسى ءاربىر جۇيەنىڭ تاجگە قانشا ەنەرگيا بەرەتىنىن ساندىق تۇردە انىقتادى. زەرتتەۋ ەكىنشى جۇيە — ماگنيتتىك قايتا قوسىلۋ ەنەرگيانىڭ نەگىزگى بولىگىن قامتاماسىز ەتەتىنىن كورسەتەدى. «كۇننىڭ قايناۋ بەتىنەن كەلەتىن تولقىندار قاجەتتى ەنەرگيانىڭ تەك 7 پايىزىن عانا بەرەدى»، — دەيدى پروفەسسور رامەش. «قالعان 93 پايىزى كۇننىڭ ءوزىن قايتا قۇرۋى جانە جوعالتقان ەنەرگيانى قالپىنا كەلتىرۋىنەن كەلەدى».