تاليبان بيلىككە كەلگەنىنە بەس جىل تولسا دا، اۋعانستاندا شامامەن 2،4 ميلليون قىز ورتا ءبىلىم الۋدان تىس قالىپ وتىر. بۇل تۋرالى يۋنەسكو مالىمدەپ، قىزداردىڭ ءبىلىم الۋ قۇقىعىن دەرەۋ قالپىنا كەلتىرۋگە شاقىردى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
پاريجدە ورنالاسقان يۋنەسكو ايەلدەر مەن قىزداردىڭ بىلىمنەن شەتتەتىلۋىن ولاردىڭ ىرگەلى قۇقىقتارىن ورەسكەل بۇزۋ دەپ سانايدى. «اۋعانستان — الەمدەگى ايەلدەر مەن قىزداردىڭ ورتا جانە جوعارى ءبىلىم الۋى رەسمي تۇردە تىيىم سالىنعان جالعىز ەل. بەس جىل — بۇل بالانىڭ بىلىمىندەگى ۋاقىتشا ءۇزىلىس ەمەس، بۇل تولىقتاي ورتا مەكتەپ سيكلىنىڭ جوعالۋى»، — دەدى يۋنەسكو-نىڭ توتەنشە جاعدايلارداعى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى حودا دجابەريان بەينەكونفەرەنسيا بارىسىندا.
دجابەريان يۋنەسكو قىزدار مەن ايەلدەردىڭ ورتا جانە جوعارى ءبىلىم الۋ قۇقىعىن دەرەۋ جانە ەشقانداي شارتسىز قالپىنا كەلتىرۋدى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. «بۇل تالقىلاۋعا كەلمەيدى. بۇل — نەگىزگى ادام قۇقىعى جانە ونىڭ ورنىن ەشتەڭە باسا المايدى»، — دەدى ول.
تاليبان 2021 جىلدىڭ 15 تامىزىندا اقش پەن ناتو اسكەرلەرى جيىرما جىلدىق سوعىستان كەيىن شەگىنگەن كەزدە بيلىكتى باسىپ الدى. كوپ ۇزاماي ولار قىزداردىڭ ورتا مەكتەپكە بارۋىنا تىيىم سالىپ، كەيىن بۇل شەكتەۋلەردى جوعارى بىلىمگە، جۇمىسقا ورنالاسۋعا جانە باسقا دا سالالارعا تاراتتى. وسىلايشا ايەلدەر مەن قىزدار قوعامدىق ومىردەن تولىقتاي شەتتەتىلدى.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى، گۋمانيتارلىق ۇيىمدار، ادام قۇقىعىن قورعاۋشىلار جانە ءبىرقاتار يسلام ەلدەرىنىڭ ۇندەۋىنە قاراماستان، تاليبان بۇل تىيىمدى ساقتاپ وتىر. ولار بۇل ماسەلەنى ىشكى ءىس دەپ سانايدى.
دجابەرياننىڭ ايتۋىنشا، بۇل شەكتەۋلەر اۋعانستاننىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى جيىرما جىلدىق جەتىستىكتەرىن جوققا شىعارۋدا. 2001 جىلى قىزداردىڭ مەكتەپكە بارۋ مۇمكىندىگى وتە شەكتەۋلى بولسا، 2021 جىلعا قاراي شامامەن 1 ميلليون قىز ورتا بىلىممەن قامتىلدى. «اۋعانستان قىزداردىڭ ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋدە ايتارلىقتاي پروگرەسكە قول جەتكىزگەن ەدى. وكىنىشكە قاراي، بۇل جەتىستىكتەردىڭ كوپ بولىگى ءقازىر تولىعىمەن جويىلدى»، — دەدى ول.
يۋنەسكو اۋعانستاندا قوعامدىق ءبىلىم بەرۋ، ساۋاتتىلىق جانە داعدىلاردى دامىتۋ باعدارلامالارىن جۇرگىزۋ ارقىلى ءبىلىم بەرۋدى قولداپ كەلەدى. بۇل ساباقتار قوعامدىق ورىنداردا، كوبىنەسە ساۋاتتىلىق جاتتىقتىرۋشىلارىنىڭ ۇيلەرىندە، بيلىك وكىلدەرىنىڭ بىلۋىمەن وتەدى. ۇيىمنىڭ مالىمەتىنشە، 1000-نان استام ساۋاتتىلىق جاتتىقتىرۋشىلارى بار، ولاردىڭ كوپشىلىگى يۋنەسكو مەن ونىڭ سەرىكتەستەرى دايىنداعان.
«شەكتەۋلەر ساقتالعانىمەن، ءبىز اۋعان ءبىلىم الۋشىلاردى تاستاپ كەتە المايمىز. يۋنەسكو قاۋىمداستىقتارمەن جانە سەرىكتەستەرىمىزبەن بىرلەسىپ، ءبىلىم الۋدىڭ بارلىق مۇمكىن جولدارىن ساقتاۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى»، — دەپ قورىتىندىلادى دجابەريان.