مىسىر، سومالي، ەريترەيا جانە اقش پرەزيدەنتىنىڭ اعا كەڭەسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن كايردە وتكەن ديپلوماتيالىق كونسۋلتاسيالار افريكا ءمۇيىزى مەن قىزىل تەڭىزدەگى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە كەلىسىلگەن تاسىلدەردى دامىتۋعا باعىتتالعان، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
تالقىلاۋلار ەفيوپيانىڭ تەڭىزگە شىعۋ نيەتى ايماقتىق ساياساتتى قايتا قالىپتاستىرىپ، قىزىل تەڭىزدەگى جۇك تاسىمالى قىسىمعا ۇشىراپ، ەلدەر بۇرىنعى وداقتار مەن قاۋىپسىزدىك سەرىكتەستىكتەرىن قايتا باعالاپ جاتقان كەزدە وتۋدە.
كەلىسسوزدەردىڭ ەگجەي-تەگجەيى از بەلگىلى. رەسمي مالىمدەمەلەرگە سايكەس، كۇن تارتىبىندە افريكا ءمۇيىزى مەن قىزىل تەڭىز ايماعىنداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى نەگىزگى ورىن الدى. بۇل جالپى سيپاتتاما بۇرىن بولەك قاراستىرىلعان ماسەلەلەردىڭ – ەفيوپيانىڭ كەڭەيىپ جاتقان ايماقتىق ءرولى، تەڭىز قاۋىپسىزدىگى مەن ىقپال ءۇشىن باسەكەلەستىكتىڭ – ءوزارا بايلانىسىن كورسەتەدى.
كاير كەلىسسوزدەرىنىڭ ماڭىزى جاريا ايتىلعاننان گورى، ايماقتاعى بەلگىسىزدىك كەزىندە مىسىر، اقش جانە افريكا ءمۇيىزىنىڭ نەگىزگى سۋبەكتىلەرى اراسىندا ديپلوماتيانى ۇيلەستىرۋ ارەكەتىندە جاتىر. كەلىسسوزدەر بىرلەسكەن سەسسيا ەمەس، جەكە كونسۋلتاسيالار تۇرىندە وتكەنىمەن، ولار ايماقتىق قاۋىپسىزدىك، قىزىل تەڭىز تۇراقتىلىعى جانە گەوساياسي باسەكەلەستىككە ۇيلەستىرىلگەن تاسىلگە ورتاق مۇددەنى ءبىلدىردى.
مىسىر ءۇشىن بۇل اڭگىمە ءالى دە ەفيوپيادان باستالادى. ۇلى ەفيوپيالىق رەنەسسانس بوگەتى جانجالى كاير مەن ادديس-ابەبا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ۇزاق جىلدار بويى انىقتاپ كەلدى. ءبىراق مىسىردىڭ الاڭداۋشىلىعى ەندى سۋ قاۋىپسىزدىگىنەن اسىپ كەتتى. ەفيوپيانىڭ تەڭىزگە شىعۋعا ۇمتىلىسى، ايماقتىق سەرىكتەستىكتى نىعايتۋ ارەكەتتەرى جانە افريكا مۇيىزىندەگى ءوسىپ كەلە جاتقان ءرولى كايردىڭ كەڭىرەك ايماقتىق ەسەپتەۋلەرىنىڭ بولىگىنە اينالدى.
كاير ەفيوپياداعى دامۋدى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان ۇزاق ۋاقىت قاراستىردى. افريكا ءمۇيىزى بۇل الاڭداۋشىلىققا تاعى ءبىر ولشەم قوسادى، اسىرەسە پورتتار، جاعالاۋلار مەن ايماقتىق ىقپال ءۇشىن باسەكەلەستىك كۇشەيگەن سايىن. مىسىر ءۇشىن قىزىل تەڭىز ەندى تەك كەمە جولى ەمەس. ول ساۋدا، تەڭىزگە قول جەتكىزۋ جانە ايماقتىق ساياسات ۇشتاساتىن كەڭىرەك قاۋىپسىزدىك ورتاسىنا اينالدى.
ءسوماليدىڭ وسى تەڭدەۋدەگى ماڭىزى ونىڭ ىشكى قيىندىقتارىنان اسىپ تۇسەدى. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى باب ال-ماندەب بۇعازى مەن نەگىزگى تەڭىز جولدارىنا جاقىن بولۋىنا بايلانىستى ستراتەگيالىق ماڭىز بەرەدى. ءبىراق ونىڭ اعىمداعى ايماقتىق پىكىرتالاستارداعى ءرولى ەفيوپيامەن ەگەمەندىك پەن تەڭىزگە شىعۋ تۋرالى داۋمەن دە قالىپتاسادى. ەفيوپيانىڭ تەڭىزگە شىعۋ ارەكەتى ايماقتىڭ ەڭ سەزىمتال ماسەلەلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.
ەريترەيا ايماقتىق تەڭدەۋگە تاعى ءبىر قابات قوسادى. قىزىل تەڭىزدە جاعالاۋ سىزىعى جانە ەفيوپيامەن ۇزاق ءارى كۇردەلى قارىم-قاتىناسى بار ەريترەيا ايماقتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى كەز كەلگەن تالقىلاۋدا ماڭىزدى اكتور بولىپ قالا بەرەدى. ونىڭ مۇددەلەرى ءاردايىم مىسىر نەمەسە سوماليمەن تولىق سايكەس كەلمەيدى، ءبىراق گەوگرافياسى وعان ستراتەگيالىق سالماق بەرەدى.
اقش وكىلىنىڭ كاير كەلىسسوزدەرىنە قاتىسۋى تالقىلاۋلارعا حالىقارالىق ولشەم قوسىپ، اقش-تىڭ افريكا ءمۇيىزى مەن قىزىل تەڭىزگە دەگەن تۇراقتى قىزىعۋشىلىعىن كورسەتتى. اقش پرەزيدەنتىنىڭ افريكا جونىندەگى اعا كەڭەسشىسى ءماسساد بۋلوس سومالي مەن ەريترەيا وكىلدەرىمەن جەكە كەزدەسۋلەردەن كەيىن الەۋمەتتىك جەلىدە افريكا مۇيىزىندەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق ماسەلەلەرىن، سونىڭ ىشىندە ايماقتىق تۇراقتىلىق پەن ءسوماليدىڭ ىشكى ساياسي ديالوگىن ىلگەرىلەتۋ جولدارىن تالقىلاعانىن ايتتى.
ۆاشينگتون ءۇشىن افريكا ءمۇيىزى ءالى دە تانىس باسىمدىقتارمەن بايلانىستى: ايماقتىق تۇراقتىلىق، لاڭكەستىكپەن كۇرەس جانە الەمدەگى ەڭ قاربالاس تەڭىز جولدارىنىڭ ءبىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى. جۇك تاسىمالىنداعى ۇزىلىستەر مەن كەڭىرەك گەوساياسي شيەلەنىستەر حالىقارالىق نازاردى اۋدارعاندىقتان، قىزىل تەڭىزدى ەلەمەۋ قيىندادى.
ساياسي جانە قاۋىپسىزدىك تاۋەكەلدەرى بويىنشا تالداۋشى مۇباراك ءاليۋ ءال-جازيراعا بەرگەن سۇحباتىندا مىسىردىڭ اقش-پەن ۇيلەستىرۋى افريكا مۇيىزىندەگى داعدارىستاردى بولەك شەشۋ مۇمكىن ەمەستىگىن مويىنداۋ دەپ ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، كاير كەلىسسوزدەرىنىڭ ۋاقىتى مىسىردىڭ ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ءتارتىبىن قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلىسىن كورسەتەدى.
بوگەت داۋى شەشىلمەگەنىمەن، كايردىڭ ەفيوپياعا قاتىستى الاڭداۋشىلىعى ەندى نىلمەن شەكتەلمەيتىنى انىق. سۋدان اشىق تۇردە قاتىسپاسا دا، ونىڭ ماڭىزى ايماقتىق كونتەكستە ساقتالۋدا.
كاير كەلىسسوزدەرى جاڭا ايماقتىق بلوكتىڭ قۇرىلۋىن بىلدىرمەيدى. ولار مۇددەلەرى افريكا ءمۇيىزى مەن قىزىل تەڭىزدە قيىلىساتىن مەملەكەتتەر اراسىنداعى كونسۋلتاسيالىق ايا رەتىندە قاراستىرىلۋى كەرەك. ۋنيۆەرسال بەيبىتشىلىك فەدەراسياسىنىڭ باس حاتشىسى تەگا كينگ كايردىڭ اقش-تى ديالوگقا تارتۋ ارەكەتىن مويىنداپ، تۇراقتى بەيبىتشىلىك افريكا وداعى باسقاراتىن ينكليۋزيۆتى ىنتىماقتاستىقتى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.