كۇزگى جاپىراقتاردىڭ قىزىل مەن التىن تۇستەرى ءالى دە جاڭا عانا كورىنە باستاعان. الايدا ماۋسىمنىڭ قاشان كەلەتىنىن كۇنتىزبەگە قاراپ ءدوپ باسىپ ايتۋ ءاردايىم مۇمكىن بولا بەرمەيدى. ەندى اعىلشىن ورمانى (Forestry England) ۇيىمى ادامداردى ورمانداردىڭ ءتۇسىنىڭ وزگەرۋىن باقىلاۋعا كومەكتەسۋگە شاقىرىپ وتىر. بۇل باستاما ەل بويىنشا كۇزدىڭ قاشان جانە قالاي كەلەتىنى تۋرالى دەرەكتەر جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
«كۇزگى جاپىراقتى باقىلاۋ» اتتى ازاماتتىق عىلىم جوباسى ادامداردى اعىلشىن ورمانىنىڭ جاڭا كۇزگى ءتۇس ترەكەرىن پايدالانىپ، «كۇزگى باقىلاۋشى» بولۋعا شاقىرادى. قاتىسۋشىلار ورمانعا بارعان كەزدە كەزدەستىرگەن ەڭ كوپ تارالعان جاپىراق ءتۇسىن تىركەي الادى نەمەسە بۋك، ات كاشتانى، ەمەن، شەتەن جانە كۇمىس قايىڭ سياقتى ناقتى اعاش تۇرلەرىنىڭ جاپىراق رەڭكتەرىن ىزدەي الادى.
الداعى اپتالاردا جانە كەلەشەك جىلدارى جينالعان باقىلاۋلار ارقىلى ەلدىڭ ورماندارىنا جاۋاپتى اعىلشىن ورمانى كۇزگى ءتۇستىڭ ۋاقىتى مەن دامۋى ايماقتارعا، مەكەندەۋ ورتالارىنا جانە اعاش تۇرلەرىنە قاراي قالاي وزگەرەتىنى تۋرالى جالپى كورىنىس جاساۋدى كوزدەيدى.
اعىلشىن ورمانىنىڭ مالىمدەۋىنشە، العاشقى باقىلاۋلار كۇز ءالى باستاپقى ساتىسىندا ەكەنىن كورسەتەدى: كوپتەگەن حابارلامادا ورمان شاتىرى جاسىل تۇستە. الايدا ۆۋستەرشيردەگى ۋاير ورمانىندا، شروپشيردەگى حوۋموند-حيللدە جانە چەشيردەگى دەلامەر ورمانىندا سارى جانە قىزعىلت سارى جاپىراقتار تىركەلىپ قويعان.
كۇمىس قايىڭ مەن بۋك — ءتۇسىن ءبىرىنشى بولىپ وزگەرتەتىن تۇرلەردىڭ قاتارىندا، ال ەمەن ەلدىڭ كوپ بولىگىندە ازىرگە باسىم تۇردە جاسىل كۇيىندە قالىپ وتىر.
كۇزدىڭ ۋاقىتىنا كۇندىزگى جارىق، تەمپەراتۋرا، جاۋىن-شاشىن، توپىراق ىلعالدىلىعى جانە جەكەلەگەن اعاشتاردىڭ دەنساۋلىعى سياقتى فاكتورلار اسەر ەتەدى. اعىلشىن ورمانى بيىلعى اسا ىستىق ءارى قۇرعاق جاز كەيبىر اعاشتاردىڭ جاپىراعىن ادەتتەگىدەن ەرتە تۇسىرۋىنە سەبەپ بولعانىن ايتتى.
كليمات داعدارىسىنان تۋىنداعان بۇل جاعدايلاردىڭ جالپى كۇزگە قانداي اسەر ەتەتىنىن ايتۋ ءالى ەرتە، ويتكەنى ماۋسىمنىڭ قالاي داميتىنىن الداعى اپتالارداعى اۋا رايى انىقتايدى.
اعىلشىن ورمانىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جونىندەگى كەڭەسشىسى كريس سورەنسوننىڭ ايتۋىنشا، ۇلىبريتانياداعى اسا ىستىق جاز بيىلعى جىلدى باقىلاۋ ءۇشىن ەرەكشە قىزىقتى ەتتى. «كەيبىر اعاشتار جاپىراعىن ەرتە ءتۇسىردى، ءبىراق ءالى دە كۇز الدا»، — دەدى ول. «ءبىز ادامداردى سىرتقا شىعىپ، اينالاسىنداعى اعاشتارعا مۇقيات قاراپ، ونى باقىلاۋعا كومەكتەسۋگە شاقىرامىز».
تۇستەردىڭ وزگەرۋى — جاپىراقتى اعاشتاردىڭ قىسقا دايىندالۋ پروسەسىنىڭ ءبىر بولىگى. كۇندەر قىسقارىپ، تەمپەراتۋرا تومەندەگەندە اعاشتار حلوروفيلل — جاپىراقتاعى جاسىل پيگمەنتتى ءوندىرۋدى توقتاتادى، ءسويتىپ جاپىراقتا بۇرىننان بار سارى جانە قىزعىلت سارى پيگمەنتتەر كورىنە باستايدى. كەيبىر تۇرلەر قىزىل پيگمەنتتەردى دە وندىرەدى.
وزگەرۋدىڭ ۋاقىتى مەن قارقىندىلىعى تۇرلەر مەن ورىندارعا قاراي ايتارلىقتاي وزگەرۋى مۇمكىن، سوندىقتان ەل بويىنشا جينالعان باقىلاۋلار كۇزدىڭ جىلدان جىلعا قالاي داميتىنىن تۇسىنۋگە پايدالى.