اقش-تىڭ سوققىلارىنان كەيىن يراننىڭ باستى پورتتارىنىڭ ءبىرى باندار-ابباس ءىس جۇزىندە ىشكى ايماقتاردان وقشاۋلاندى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
حالقى شامامەن 500 مىڭ ادامدى قۇرايتىن باندار-ابباس قالاسى امەريكاندىق بومبالاۋدان كەيىن كولىك بلوكاداسىندا قالدى. سوققىلار وڭتۇستىك جاعالاۋدى ەلدىڭ قالعان بولىگىمەن بايلانىستىراتىن نىساندارعا جاسالدى. جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ دەرەگىنشە، ماڭىزدى كوپىرلەر قيراپ، زاقىمدانعان.
جۇما تاڭىنا قاراي باندار-ابباستان ەلدىڭ باسقا بولىكتەرىنە باراتىن اۆتوموبيل جولدارى قاتتى زاقىمداندى. تەمىرجول جەلىسى ءىشىنارا ىستەن شىقتى، ال شامامەن 90 ملن ادامعا تاۋار جەتكىزەتىن پورت ءىس جۇزىندە وقشاۋلاندى.
باندار-ابباسقا يراننىڭ كونتەينەرلىك تاسىمالىنىڭ شامامەن 85%-ى جانە ترانزيتتىك ساۋداسىنىڭ 70%-ى تيەسىلى. جەرگىلىكتى شاحيد-رادجاي پورتى ارقىلى ەل ساۋداسىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى وتەدى: مۇندا ونەركاسىپتىك جابدىقتار، قۇرىلىس ماتەريالدارى، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى، تۇتىنۋ تاۋارلارى، سونداي-اق بولات، تىڭايتقىشتار جانە مۇناي ونىمدەرى كەلەدى.
ەكونوميكالىق ماڭىزىنان بولەك، قالانىڭ ستراتەگيالىق اسكەري ءرولى دە بار. مۇندا يراننىڭ باستى اسكەري-تەڭىز بازاسى ورنالاسقان، ول ورمۋز بۇعازىن باقىلاۋدا ۇستايدى.
جەرگىلىكتى بيلىك بەس كوپىردىڭ زاقىمدانعانىن حابارلادى، ونىڭ ىشىندە باندار-ابباس–حامير–لار باعىتىنداعى گاريۆەح كوپىرى، لاتيدان اۋىلىنان كەيىنگى وتكەل، كاحورەستان–لار باعىتىنداعى ەكى كوپىر، سونداي-اق باندار-حامير–كەشار جولىنداعى سالىنىپ جاتقان كوپىر جانە حامير اۋدانىنداعى مارو اۋىلىنداعى وتكەل بار. ساقتالعان ۋچاسكەلەردە قوزعالىس ايتارلىقتاي باياۋلادى. بيلىك تۇرعىنداردى قاجەتسىز ساپارلاردان باس تارتىپ، جولداردى جەدەل جاردەم قىزمەتتەرىنە بوساتۋعا شاقىردى.
تەمىرجول ينفراقۇرىلىمى دا سوققىعا ۇشىرادى. قالادان باتىسقا قاراي شامامەن التى ميل جەردە ورنالاسقان باندار-ابباس تورابى زاقىمداندى. ول جەردەن جولاۋشىلار باعىتتارى، جۇك جەلىلەرى جانە شاحيد-رادجاي پورتىمەن بايلانىس وتەدى. شابۋىل سالدارىنان ەكى ادام جاراقات الدى، ال پويىز جولاۋشىلارى قالاارالىق اۆتوبۋستارعا اۋىستىرىلدى.
باندار-ابباستا ورتالىقتاندىرىلعان گازبەن جابدىقتاۋ جوق، سوندىقتان كوپتەگەن وتباسى گاز باللوندارىن پايدالانادى. يراننىڭ ۇلتتىق ەنەرگەتيكالىق كومپانياسى 'تاۆانير' وڭتۇستىك ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ زاقىمدانعانىن مويىنداپ، جوندەۋ بريگادالارى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن حابارلادى. زاقىمنان كەيىن جولداردىڭ ءبىر بولىگى قايتا باعىتتالدى، الايدا امەريكان اسكەريلەرى لوگيستيكانى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىكتەرىن قايتادان شەكتەۋگە تىرىسۋدا.
حالىقارالىق ساياسات ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى سينا ءتۇسىنىڭ ايتۋىنشا، يراندىق ساراپشىلار باندار-ابباس ماڭىنداعى وپەراسيانىڭ ءۇش ىقتيمال ماقساتىن قاراستىرۋدا. ءبىرىنشىسى – ىقتيمال اسكەري وپەراسياعا جاعداي جاساۋ. ەكىنشىسى – ورمۋز بۇعازىن باقىلاۋعا بايلانىستى يران كۇشتەرىن جابدىقتاۋ مۇمكىندىگىن ازايتۋ. ءۇشىنشىسى – حالىققا قىسىمدى كۇشەيتىپ، ۇكىمەتكە ىشكى نارازىلىقتىڭ وسۋىنە ەسەپتەۋ.
سوققىلار سانكسيالار مەن اسكەري شىعىنداردان السىرەگەن ەكونوميكاعا ءتيدى. يرانداعى رەسمي ينفلياسيا شامامەن 60% قۇرايدى، ال باعانىڭ ءوسۋى ءىس جۇزىندە ودان دا قاتتى سەزىلەدى. بولات، مۇناي-حيميا جانە ونەركاسىپ سالالارى قىسىمدا، ال ۇلتتىق ۆاليۋتا ءاربىر جاڭا شيەلەنىسكە بىردەن جاۋاپ بەرەدى.