اقش پەن ساۋد ارابياسى ازاماتتىق يادرولىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت دونالد ترامپ اكىمشىلىگى مالىمدەپ، ۆاشينگتون مەن رياد اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋ ماقساتىندا قادام جاسالدى.
اقش ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى سارسەنبى كۇنى كەلىسىمدى «تاريحي» دەپ باعالاپ، امەريكالىق كومپانيالاردىڭ پاتشالىققا يادرولىق تەحنولوگيا ۇسىناتىنىن اتاپ ءوتتى. كەلىسىم 1954 جىلعى اتوم ەنەرگياسى تۋرالى زاڭنىڭ 123-بابىنا سايكەس جاسالعان شارتتان جانە قوسىمشا ەكىجاقتى كەپىلدىك كەلىسىمىنەن تۇرادى.
«بۇل كەلىسىمدەر ەكى ەلدىڭ اقش-ساۋد ارابياسى ساۋدا قارىم-قاتىناستارىن نىعايتۋعا، وتانداستارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە شەتەلدەگى وداقتاستارىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە دەگەن ورتاق ۇمتىلىسىن كورسەتەدى»، — دەلىنگەن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى كريس رايتتىڭ مالىمدەمەسىندە. ول كەلىسىمنىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك پەن تاراتپاۋدىڭ ەڭ جوعارى ستاندارتتارىن ساقتايتىنىن، سونداي-اق اقش-تا ازىرلەنگەن ۇزدىك يادرولىق تەحنولوگيالار مەن عالىمدارعا سۇيەنەتىنىن ايتتى.
كەيبىر امەريكالىق ب ا ق كەلىسىم ساۋد ارابياسىنا يادرولىق وتىندى اقش-تان يمپورتتاۋدىڭ ورنىنا وتاندىق بايىتۋعا رۇقسات بەرەتىنىن حابارلادى. الايدا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمدەمەسىندە بايىتۋ تۋرالى ناقتى دەرەك جوق. ەگەر راستالسا، كەلىسىم ۆاشينگتوندا قارسىلىققا تاپ بولۋى مۇمكىن.
مينيسترلىك كەلىسىمدى «ونداعان جىلدارعا سوزىلاتىن، ميللياردتاعان دوللارلىق سەرىكتەستىك» دەپ اتاپ، ەندى قاراۋعا كونگرەسكە جىبەرىلەتىنىن مالىمدەدى. ترامپ يرانعا ۋران بايىتۋعا جول بەرمەۋ ءۇشىن سوعىس قيمىلدارىن باستادى. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت (ياقتش) ۋران بايىتۋعا تىيىم سالمايدى — بۇل ۋران اتومىنىڭ ەڭ راديواكتيۆتى ۆاريانتىن (يزوتوپىن) ءبولىپ الۋ پروسەسى. جوعارى بايىتىلعان ۋران يادرولىق قارۋ جاساۋعا پايدالانىلۋى مۇمكىن.
ايماقتا يزرايل عانا يادرولىق ارسەنالعا يە دەپ ەسەپتەلەدى. ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ ايتۋىنشا، ساۋد ارابياسىمەن ىنتىماقتاستىق كەلىسىمى اقش-تا جۇمىس ورىندارىن اشادى، «جاھاندىق يادرولىق تاراتپاۋ ستاندارتتارىن كۇشەيتەدى» جانە ريادپەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى نىعايتادى.
بۇل حابارلاندىرۋ اقش پەن يران اراسىنداعى سوعىس قىزعان تۇستا جاسالدى. ترامپ قاقتىعىستىڭ ماقساتى يراننىڭ يادرولىق قارۋ الۋىنا جول بەرمەۋ ەكەنىن العا تارتادى، ءبىراق تەگەران بۇل ۇمتىلىستى جوققا شىعارادى. وتكەن جىلى اقش پەن يزرايل يراننىڭ يادرولىق نىساندارىنا بومبالاۋ جاسادى. جالعاسقان قاقتىعىس كەزىندە يران ايماقتاعى امەريكالىق اسكەرلەر ورنالاسقان بازالار مەن پارسى شىعاناعىنداعى كەيبىر ەنەرگەتيكالىق نىساندارعا زىمىراندار مەن دروندارمەن سوققى بەردى.