اليۋميني جانە ونىڭ قوسىلىستارى

«№2قاشار ورتا مەكتەبى»كمم
حيميا ءپانى ءمۇعالىم: تاباريكوۆا تاربيا يساەۆنا

حيميا 9 سىنىپ
ساباقتىڭ تاقىرىبى: اليۋميني جانە ونىڭ قوسىلىستارى.
ساباقتىڭ ماقساتى: ا) بىلىمدىلىك: وقۋشىلاردىڭ اليۋميني جانە ونىڭ قوسىلىستارى جونىندەگى بىلىمدەرىن جۇيەلەپ، تەرەڭدەتۋ، قورىتىندىلاۋ.
ءا) دامىتۋشىلىق: شىعارماشىلىقپەن بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋگە جانە ءوز ءبىلىمىن تەكسەرۋگە باۋلۋ، پانگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ
ب) تاربيەلىلىك: ىزدەنىمپازدىققا، جاۋاپكەرشىلىككە، ۇيىمشىلدىققا تاربيەلەۋ، حيميا پانىنە دەگەن كوزقاراستارىن جاقسارتۋ.
ساباقتىڭ ءتۇرى: تانىمدىق ساباق.
وقىتۋدىڭ ءادىسى: سىني تۇرعىسىنان ويلاۋ، تىرەك – سىزبالار، ەسەپتەر شىعارۋ
ساباقتىڭ كورنەكىلىگى: ينتەراكتيۆتى تاقتا، فليپچارت، بەينەروليك، سىزبانۇسقا.
ءپانارالىق بايلانىس: گەوگرافيا، بيولوگيا، فيزيكا.
I. ساباقتان كۇتىلەتىن ناتيجە:
ا) اليۋميني قوسىلىسىنىڭ اشىلۋ تاريحىن اجىراتا بىلەدى.
ءا) ءاليۋمينيدىڭ ءوندىرۋ تەحنولوگياسىن سيپاتتاي الادى.
ب) فيزيكالىق، حيميالىق قاسيەتتەرىن جازادى.

ساباقتىڭ بارىسى:
1. ۇيىمداستىرۋ كەزەڭى وقۋشىلاردىڭ ساباق باستالار الدىنداعى پسيحولوگيالىق دايىندىعى. (مەنىڭ بۇگىنگى ساباقتاعى كوڭىل - كۇيىم)
2. وقۋشىلاردى 3 توپقا ءبولۋ 1 توپ: التىن 2 توپ: كۇمىس 3 توپ: مىس ساباقتىڭ ۇرانى: «ىزدەسەڭ - تاباسىڭ، تالاپتانساڭ – جەتەسىڭ، زەيىن سالساڭ – ۇعاسىڭ» دەگەن ۇرانمەن بۇگىنگى ساباعىمىزدىڭ جوسپارى قۇرىلادى.

II. وتكەن تاقىرىپقا شولۋ. (سۇراقتارعا جاۋاپ)

III. نە ءبىلۋىمىز كەرەك؟ ( قىزىعۋشىلىقتى وياتۋ )
«اليۋميني – قاناتتى مەتالى» سيپاتتالادى. جۇمباقتار جاسىرۋ ارقىلى تاقىرىپتى تابۋ

IV. ا) جاڭا ساباق Insert كەستەسىن پايدالانىپ، وقۋشىلارمەن بىرگە جوبا قۇرۋدان باستالادى. تابيعاتتا تارالۋى قوسىلىستارى قاسيەتتەرى اليۋميني الىنۋى
قۇرىلىسى اشىلۋ تاريحى قولدانىلۋى
ءا) ءاليۋمينيدىڭ جالپى سيپاتتاماسىنا بەينە سيۋجەت كورسەتۋ، وقۋشىلار كەستەنى پايدالانىپ وزدەرى ىزدەنىپ تولتىرادى.

V. نە بىلەمىز؟ ماعىنانى اشۋ.
اليۋميني
فيزيكا بيولوگيا گەوگرافيا
1. فيزيك. اليۋميني – كۇمىس ءتۇستى، اق، جەڭىل مەتالل، تىعىزدىعى – 2، 7 گ/سم³ بالقۋ تەمپەراتۋراسى 660، 4 ⁰س، قايناۋ تەمپەراتۋراسى 2467 ⁰س. وتە ءيىلىمدى، ودان جىڭىشكە سىم جاساۋعا جانە فولگاعا اينالدىرىپ تاپتاۋعا دا بولادى. ەلەكتر وتكىزگىشتىگى كۇمىس جانە مىستان كەيىنگى دەڭگەيدە.
2. گەوگراف. اليۋميني كەڭدەرىنىڭ باي قورلارى قازاقستاندا، ورالدا، حيبين تاۋلارىندا، باشكيريادا، سىبىردە كەزدەسەدى. بوكسيت - Al₂O₃- nH₂O قازاقستاندا بوكسيتتەردىڭ بەلگىلى كەن ورىندارى بار. ولار قوستاناي جانە اقتوبە وبلىستارىندا ورنالاسقان. پاۆلودار اليۋميني زاۋىتىندا مەتالل كۇيىندەگى اليۋميني وندىرىلەدى.
3. بيولوگ. ەرەسەك ادام كۇنىنە ءاليۋمينيدىڭ 30 - 50 مگ قاجەت ەتەدى. كۇندەلىكتى ومىردە ونى نان ونىمدەرىنەن الامىز. شايدىڭ قۇرامىندا سۋعا قاراعاندا 20 - 200 ەسە كوپ بولادى. اليۋميني سۋدىڭ، اۋانىڭ، دارىلىك پرەپاراتتىڭ، ءيىس سۋلاردىڭ، اليۋمينيدەن جاسالعان ىدىستاردا بولادى. سونىمەن قاتار اعزاداعى كوپ مولشەرى قوزعالىس بەلسەندىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە، ەسىنەن تانۋىنا دا اسەر ەتەدى. كەيبىر زەرتتەۋلەردە اليۋميني ميدىڭ زاقىمدانۋىنا دا اسەر ەتەدى.
VI. اشىلۋ تاريحى. ا) ونەركاسىپتىك ادىسپەن (بالقىما ەلەكتروليزى) ءاليۋمينيدى العاش رەت 1854 - 1856 جىلى فرانسۋز حيميگى انري ەتەن سەنت - كلەر دەۆيل الدى. 2007 جىلدان باستاپ قازاقستاندا اليۋميني الاتىن پاۆلودار ەلەكتروليز زاۋىتى جۇمىس ىستەي باستادى. اليۋميني وكسيدىنىڭ بالقىماسىنا ەلەكتر توعىمەن ىدىراتىپ الادى:
I. 2اl⁺³₂O⁻²₃=4Al ⁰+3O ⁰₂

VII. كەستە تولتىرۋ.
اليۋميني قوسىلىستارىنىڭ اتاۋلارى---------------حيميالىق فورمۋلاسى
اليۋميني وكسيدى
اليۋميني سۋلفاتى
اليۋميني گيدروكسيدى
اليۋميني ءحلوريدى
اليۋميني نيتراتى
اليۋميني ءبروميدى

تولىق نۇسقاسىن جۇكتەۋ