امازونكانىڭ بەس ەلىنىڭ پوليسياسى الەمدەگى ەڭ ۇلكەن تروپيكالىق ورماندا ەكولوگيالىق قىلمىسقا قارسى ءىرى وپەراسيا جۇرگىزدى. بوليۆيا، برازيليا، كولۋمبيا، ەكۆادور جانە پەرۋ بيلىگى 2026 جىلعى «جاسىل قالقان» وپەراسياسى اياسىندا 3600-دەن استام پوليسەيدى جۇمىلدىردى. 15-31 شىلدە ارالىعىندا وتكەن وپەراسيا زاڭسىز تاۋ-كەن ءوندىرۋ، اعاش كەسۋ، جابايى جانۋارلار ساۋداسى، جانارماي كونترابانداسى جانە جەردى زاڭسىز باسىپ الۋعا قارسى باعىتتالدى. ناتيجەسىندە 1045 دالالىق ءىس-شارا بارىسىندا 839 ادام ۇستالدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
تاركىلەنگەن تاۋارلاردىڭ قۇنى 280 ميلليون دوللاردان استى. بيلىك 280 مىڭ تەكشە مەتردەن استام زاڭسىز كەسىلگەن اعاشتى — بۇل شامامەن 110 وليمپيادالىق ءجۇزۋ باسسەينىن تولتىرۋعا جەتەدى — سونداي-اق 195 توننا مينەرالدار مەن زاڭسىز تاۋ-كەن وندىرۋدە قولدانىلاتىن جابدىقتى، ونىڭ ىشىندە التىن، كومىر، تەمىر جانە مىستى تاركىلەدى. سونىمەن قاتار، 3000-نان استام ءتىرى جانۋار قۇتقارىلدى، ال جابايى جانۋارلار ساۋداسىنا بايلانىستى كەمىندە 430 ءولى جانۋار تابىلدى، ونىڭ ىشىندە جىلاندار، قۇستار، كەسىرتكەلەر مەن بالىقتار بار.
ەكولوگيالىق قىلمىس امازونياداعى ەڭ ءتيىمدى زاڭسىز بيزنەستىڭ بىرىنە اينالدى، وعان التىن، اعاش جانە جابايى جانۋارلارعا جاھاندىق سۇرانىس سەبەپ بولىپ وتىر. تەرگەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا، قىلمىستىق توپتار كوبىنەسە زاڭسىز تاۋ-كەن ءوندىرۋدى، اعاش كەسۋدى جانە جابايى جانۋارلار ساۋداسىن بىرىكتىرىپ، ورتاق جولدار مەن قارجىلىق جەلىلەردى پايدالانادى. بۇل ترانسشەكارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىردى، ويتكەنى قىلمىستىق توپتار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان قاشۋ ءۇشىن ادامدار مەن تاۋارلاردى كورشى ەلدەرگە ءجيى جىلجىتادى.
وپەراسيانى كولۋمبيانىڭ استاناسى بوگوتادان ءباا قولداۋىمەن 2023 جىلى بۇۇ ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسىمەن بىرلەسىپ قۇرىلعان كليمات ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ حالىقارالىق باستاماسى (I2LEC) ۇيلەستىردى.
بۇل وپەراسيا 2025 جىلى برازيليا، كولۋمبيا، ەكۆادور جانە پەرۋدىڭ 1500-دەن استام پوليسەيىن بىرىكتىرگەن ۇقساس كوپۇلتتى كۇش-جىگەردەن كەيىن جۇزەگە اسىرىلۋدا. سول وپەراسيا ەكولوگيالىق قىلمىسقا قارسى بارلاۋ اقپاراتىن ءبولىسۋ مەن ءبىر مەزگىلدە شەكارالىق ءىس-قيمىلدى ۇيلەستىرۋدىڭ العاشقى ءىرى ارەكەتتەرىنىڭ ءبىرى بولدى.
بيىلعى وپەراسيا بوليۆيانى قامتىدى جانە شالعاي شەكارالىق جانە وزەن ايماقتارىندا سينحروندى ءىس-قيمىلداردى قامتىدى. ءباا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى حالىقارالىق ىستەر باسقارماسىنىڭ باس ديرەكتورى پولكوۆنيك دانا حۋمايد: «ءباا باسشىلىعى ترانسۇلتتىق قىلمىسقا قارسى كۇرەستە ىنتىماقتاستىق ماڭىزدى دەپ سانايدى. بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ ارقىلى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى نەعۇرلىم كۇشتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە الادى»، — دەدى. كولۋمبيا ۇلتتىق پوليسياسىنىڭ ديرەكتورى گەنەرال ۋيليام وسۆالدو رينكون سامبرانو وپەراسيا بارلاۋ اقپاراتىن ۇيلەستىرىلگەن ءىس-قيمىلعا اينالدىرۋدى كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى. «تابيعي رەسۋرستارىمىزدى قورعاۋ ورتاق جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى»، — دەدى ول. پەرۋ پوليسياسىنىڭ ەكولوگيالىق قىلمىس جونىندەگى باستىعى گەنەرال دج. مانۋەل كرۋس چامبا ەكولوگيالىق قىلمىستار «شەكارانى مويىندامايتىنىن»، سوندىقتان حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى قاجەت ەتەتىنىن ايتتى.