ۇلتتىق قالالىق ليگانىڭ ەسەبى امەريكاندىق ارمان قارا ءناسىلدى امەريكاندىقتار ءۇشىن ودان ءارى الىستاپ بارا جاتقانىن ەسكەرتەدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
بەيسەنبى كۇنى جاريالانعان «قارا امەريكانىڭ جاعدايى» اتتى جىلدىق ەسەپتە قارا ءناسىلدى امەريكاندىقتاردىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي بولاشاعى دونالد ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ ساياساتىنا بايلانىستى ناشارلاعانى كورسەتىلگەن. قۇجاتتىڭ كوشىرمەسىن Associated Press الدى. ەسەپتە قارا قاۋىمداستىقتىڭ الدىندا تۇرعان قيىندىقتار بارلىق امەريكاندىقتاردىڭ وركەندەۋىنە ەسكەرتۋ بەلگىسى ەكەنى اتاپ وتىلگەن.
ۇلتتىق قالالىق ليگانىڭ پرەزيدەنتى جانە باس ديرەكتورى مارك موريال: «بىزگە نازار اۋدارىلعان بولۋى مۇمكىن، ءبىراق زارداپ تەك بىزگە عانا تيمەيدى. قارا ءناسىلدى امەريكاندىقتاردى نىساناعا الىپ، ولارعا نازار اۋدارعانىمەن، بۇل شابۋىلدار جالپى جۇمىسشى امەريكاندىقتارعا، كەدەي امەريكاندىقتارعا، تالپىنىس جاساپ جۇرگەن ورتا تاپ وكىلدەرىنە اسەر ەتەدى. وسىنى وسى ەسەپ كورسەتەدى»، — دەدى.
ۇلتتىق قالالىق ليگا امەريكان تاريحىنىڭ دامۋىن سيپاتتاي كەلە، قارا ءناسىلدى امەريكاندىقتاردىڭ قۇلدىقتان بوساتىلۋ جانە تەڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي قۇقىقتار ءۇشىن كۇرەسىن سۇمدىق، ءبىراق وپتيميستىك بولىگى دەپ اتايدى. ەسەپكە سايكەس، ترامپ اكىمشىلىگى ازاماتتىق قۇقىقتار قوزعالىسىنىڭ ماقساتتارى مەن جەتىستىكتەرىنە قارسى تۇر. ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ ازاماتتىق قۇقىقتار ءبولىمى مەن تەڭ جۇمىسپەن قامتۋ مۇمكىندىكتەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ قايتا ۇيىمداستىرىلۋى، سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ «امەريكاندىق سايلاۋشىلاردىڭ سايلانۋ قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى زاڭ» ارقىلى سايلاۋ زاڭدارىن وزگەرتۋگە باعىتتالعان ارەكەتتەرى ۇزاق ۋاقىت بويى كۇتىلگەن ازاماتتىق قۇقىقتار ساياساتىنىڭ كەرى قايتارىلۋىنىڭ مىسالدارى رەتىندە كەلتىرىلگەن.
ەسەپ اۆتورلارى ترامپ اكىمشىلىگىنە قارسى كۇرەسۋگە باعىتتالعان ازاماتتىق قۇقىقتار توپتارىنا ساياسات پەن ستراتەگيالىق ۇسىنىستار بەرەدى. ەسەپتە: «ازاماتتىق قۇقىقتار قاۋىمداستىعى ءوزىنىڭ زاڭدى قارسىلىعىن بىرىكتىرىپ، سوتتاعى جەڭىستەردى تۇراقتى ساياساتقا اينالدىرۋى كەرەك. قوزعالىس ەشبىر اكىمشىلىكتىڭ جاقسى نيەتىنە تاۋەلدى ەمەس ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىم قۇرۋى كەرەك»، — دەلىنگەن.
بيىلعى ەسەپكە كونگرەسس مۇشەلەرى، ساياسات جانە قۇقىق ساراپشىلارى، سونداي-اق كەيبىر مەديا تۇلعالارى ۇلەس قوستى. سەناتورلار اندجەلا السبرۋكس، ليزا بلانت روچەستەر جانە رافاەل ۋورنوك ەسەپكە ۇلەس قوسسا، مەريلەند گۋبەرناتورى ۋەس مۋر جانە بالتيمور مەرى برەندون سكوتت تا ۇلەس قوستى. ميننەاپوليس مەرى دجەيكوب فرەي ەسەپكە بەينەجولداۋ جىبەردى.
2028 جىلعى پرەزيدەنتتىككە ىقتيمال ۇمىتكەر رەتىندە كەڭىنەن تانىلعان مۋر ناسىلدىك بايلىق الشاقتىعىن جويۋعا جانە قارا ءناسىلدى امەريكاندىقتاردىڭ قيىندىقتارعا قاراماستان ەكونوميكالىق ءوسۋ تاريحىنا ارنالعان ەسسە جازدى. «دانالىق پەن تاباندىلىقتىڭ ارقاسىندا انام مەنى جانە مەنىڭ وتباسىمدى ەكونوميكالىق ساتىنىڭ جوعارى ساتىسىنا كوتەرە الدى. ءبىراق دانالىق پەن تاباندىلىق كوبىنەسە جەتكىلىكسىز»، — دەپ جازدى مۋر. ول ناسىلدىك بايلىق الشاقتىعىن جويۋدى «ادامگەرشىلىك ماسەلەسى» دەپ اتادى، ءبىراق «تەك ۇكىمەت قانا ناسىلدىك بايلىق الشاقتىعىن جويا المايدى. ول ءۇشىن ءبارىمىز كۇش سالۋىمىز كەرەك» دەپ ەسكەرتىپ، جەكە سەكتور مەن ازاماتتىق قوعامعا سىلتەمە جاسادى.
ەسەپ ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ جەكە سەكتورداعى ارتۇرلىلىك باستامالارى مەن ەكونوميكالىق دامۋ جوبالارىن كەرى قايتارۋ ارەكەتتەرىن ايىپتايدى جانە امەريكاندىقتارعا، اسىرەسە قارا ءناسىلدى امەريكاندىقتارعا قارسى «ەكونوميكالىق شابۋىلمەن» ىنتىماقتاسقان كومپانيالارعا نارازىلىق بىلدىرەدى. موريال: «بۇل امەريكانى وزگەرتۋگە تىرىسىپ جۇرگەن ينستيتۋتتارعا باعىتتالعان ماجبۇرلەۋ مەن قىسىم ناۋقانى بولدى. كومپانيالارعا قاتىستى ماڭىزدىسى — ءاربىر كومپانيا تىزە بۇككەن جوق. كەيبىرەۋلەرى تەك سىرتقى وزگەرىستەر جاساعان بولۋى مۇمكىن، ال كەيبىرى تولىعىمەن شەگىنگەن»، — دەدى.
ارتۇرلىلىك، تەڭدىك جانە ينكليۋزيا باستامالارىن كەرى قايتارۋ ۇلتتىق قالالىق ليگا ءۇشىن كۇرت وزگەرىس بولدى، ول بايدەننىڭ اق ۇيىندە ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ساياساتتا ىقپالعا يە بولدى. ەسەپ پرەزيدەنت دجو بايدەن اكىمشىلىگىن كەڭ اۋقىمدى COVID-19 ىنتالاندىرۋ پاكەتىنە، سونداي-اق ازشىلىق شاعىن بيزنەستەرىن قولدايتىن زاڭدار مەن ەكى پارتيالىق ينفراقۇرىلىم زاڭ جوباسىنا قول قويعانى ءۇشىن ماقتايدى. «بارلىق ۋادەلەر ورىندالعان جوق، ال قازىرگى اكىمشىلىك ءبىزدىڭ جەڭىستەرىمىزدى كەرى قايتارۋعا تىرىسۋدا، ءبىراق بۇل جەڭىستەر تۇراقتى ناسيحات پەن ناقتى كوزقاراس ارقىلى نە ىستەۋگە بولاتىنىنىڭ ۇلگىسى بولىپ تابىلادى»، — دەپ جازادى اۆتورلار. ۇلتتىق قالالىق ليگانىڭ مالىمدەۋىنشە، بۇل باعدارلاما « ۇلى قوعامنان بەرى قارا امەريكاعا ەڭ ماڭىزدى فەدەرالدىق ينۆەستيسيالار بولدى».
ۇيىم جانە ونىڭ ازاماتتىق قۇقىقتار جونىندەگى وداقتاستارى ءقازىر ترامپ اكىمشىلىگى كەزىندە مۇلدەم باسقا ساياسي ورتادا قالىپ وتىر. ەسەپتە: «ءبىزدىڭ قازىرگى ساياسي لاندشافتىمىزعا قاراپ، دجوردج فلويدتىڭ ولتىرىلۋىنەن كەيىن ناسىلدىك ساۋىقتىرۋ جانە ۇلتتىڭ قاتەلىكتەرىن تۇزەتۋ تۋرالى شاقىرۋلار ءتۇس سياقتى سەزىلەدى»، — دەلىنگەن. سونىمەن قاتار، زەرتتەۋ قارا ءناسىلدى امەريكاندىقتاردىڭ بۇرىن دا قاتال جانە كەمسىتۋشىلىك كەزەڭدەردى جەڭگەنىن مويىندايدى.
بيىلعى ەسەپ ۇلتتىق قالالىق ليگانىڭ 50ء-شى شىعارىلىمى. ليگانىڭ 1976 جىلعى العاشقى ەسەبىن نيۋ-يورك تايمز «تەرەڭ كوڭىلسىزدىك تۋعىزاتىن قۇجات» دەپ سيپاتتاعان، وندا ازاماتتىق قۇقىقتار قوزعالىسىنىڭ ەڭ جوعارى جەتىستىكتەرى زاڭعا قول قويىلعاننان كەيىن ون جىل وتكەندە قارا جانە اق ءناسىلدى امەريكاندىقتاردىڭ ەكونوميكالىق بولجامدارى اراسىنداعى تۇراقتى الشاقتىق كورسەتىلگەن. ەسەپ سول جىلعى پرەزيدەنت دجەرالد فوردتىڭ «وداقتىڭ جاعدايى تۋرالى جولداۋىنا» جانە دەموكراتتاردىڭ جاۋابىنا جاۋاپ رەتىندە قۇرىلدى، ول ەكەۋىندە دە قارا ءناسىلدى امەريكاندىقتاردىڭ ەكونوميكالىق بولجامدارى اتالماعان. ەسەپتە قىلمىس، ءبىلىم، تۇرعىن ءۇي، الەۋمەتتىك قىزمەتتەر جانە جالپى ەكونوميكالىق ساياسات بويىنشا ساياساتتىق ۇسىنىستار بەرىلگەن. «بۇل قارا ءناسىلدى ادامداردىڭ جاعدايىنىڭ اۋىرلىعىن جاسىرۋعا تىرىسپايتىن قۇجات»، — دەپ جازعان اۆتورلار. ونىڭ بىرنەشە ۇسىنىسىن كەيىن دجيممي كارتەر قولعا العان، ول ەسەپ جاريالانعاننان بىرنەشە اي وتكەن سوڭ اق ۇيگە سايلانعان.
50 جىلدىق مەرەيتويلىق قۇجات العاشقى ەسەپتەگى كوڭىلسىزدىكتى قايتالايدى. موريال ۇلتتىق قالالىق ليگانىڭ باعالاۋلارى پەسسيميزمگە اكەلۋى مۇمكىن ەكەنىن مويىنداسا دا، ازاماتتىق قۇقىقتار مەن ەكونوميكالىق پروگرەسكە الاڭدايتىن امەريكاندىقتاردى سايلاۋ قورابىندا جانە ءوز قالتالارى ارقىلى جاۋاپ بەرۋگە شاقىردى. «ءبىز رەنجىمەۋىمىز كەرەك. ءبىز سينيك بولماۋىمىز كەرەك. ءبىز ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك»، — دەدى موريال. «ءبىز امەريكاندىق ارماننىڭ ءمانىن ولتىرۋگە تىرىسىپ جاتقانداردىڭ جەڭىپ كەتپەۋى ءۇشىن كۇرەسۋىمىز كەرەك».