InfoHub Logo

انتاركتيدا مۇزىنىڭ استىنان بۇرىن-سوڭدى ەشكىم كورمەگەن الىپ گەولوگيالىق قۇرىلىم تابىلدى. حالىقارالىق عالىمدار توبى شىعىس انتاركتيدانىڭ استىنان بۇل قۇرىلىمدى انىقتادى. ول ءۇش شاقىرىمنان اساتىن مۇز قاباتىنىڭ استىندا جاتقان الىپ ويىقتار جەلىسىنەن تۇرادى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

زەرتتەۋشىلەر بۇل جۇيەنى «شىعىس انتاركتيدالىق جەلپۋىش ءتارىزدى باسسەيندەر پروۆينسياسى» دەپ اتادى. وعان ۋيلكس جانە اۆرورا باسسەيندەرى، سونداي-اق جەردەگى ەڭ ۇلكەن بەلگىلى مۇز استىنداعى كول – شىعىس كولى ورنالاسقان ايماق كىرەدى.

بۇرىن بولەك سانالعان قۇرىلىمدار ەندى ءبىرتۇتاس

بۇعان دەيىن بۇل نىساندار جەكە گەولوگيالىق قۇرىلىمدار رەتىندە زەرتتەلگەن بولاتىن. الايدا، جاڭا تالداۋ ولاردىڭ شىن مانىندە قۇرلىقتىق اۋقىمداعى ءبىرتۇتاس جۇيەنىڭ بولىگى ەكەنىن كورسەتتى.

قۇرىلىمنىڭ پايدا بولۋ سەبەبى

عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، بۇل قۇرىلىم «جەر قىرتىسىنىڭ تارالۋى» دەپ اتالاتىن پروسەسس ناتيجەسىندە قالىپتاسقان. بۇل كەزدە قىرتىس بەلگىلى ءبىر ورتالىق نۇكتەدەن بىرتىندەپ سوزىلادى. اۆتورلار بۇل تەتىكتى اشىلىپ جاتقان الاقانعا تەڭەيدى: باس بارماقتىڭ نەگىزى سالىستىرمالى تۇردە قوزعالماي قالادى، ال «ساۋساقتار» جان-جاققا اشىلىپ، اراسىندا ءىرى ءۇشبۇرىشتى ويىقتاردى تۇزەدى.

تاريحي ماڭىزى

شىعىس انتاركتيدالىق پروۆينسياسى قۇرلىقتىق قىرتىستىڭ سوزىلۋىنىڭ ەڭ ءىرى مىسالدارىنىڭ ءبىرى بولۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەلەدى. قۇرىلىم بىرنەشە كەزەڭدە پايدا بولعان جانە ەجەلگى گوندۆانا سۋپەركونتينەنتىنىڭ دامۋىمەن بايلانىستى بولعان.

بۇدان بولەك، بۇل قۇرىلىم جۇزدەگەن ميلليون جىل بۇرىن انتاركتيدا مەن اۆستراليانىڭ بولىنۋىنە اكەلگەن پروسەستەرگە قاتىسقان بولۋى ىقتيمال.

قازىرگى زامانعى ماڭىزى

بۇل جاڭالىق تەك جەردىڭ ەجەلگى تاريحىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ماڭىزدى. مۇز قالىڭدىعىنىڭ استىندا جاتقان رەلەف بۇگىنگى كۇنى دە مۇزدىڭ قوزعالىسىنا اسەر ەتەدى. مۇز استىنداعى بەتتىڭ ءپىشىنى كولدەردىڭ، ويىقتاردىڭ جانە مۇز اعىندارىنىڭ باعىتتارىن انىقتايدى.

جاڭا قۇرىلىم انتاركتيدا مۇز قاباتىنىڭ جەكەلەگەن ايماقتارىنىڭ تۇراقتىلىعىندا ماڭىزدى ءرول اتقارۋى مۇمكىن. اسىرەسە، كليماتتىڭ جىلىنۋىنا وسال دەپ سانالاتىن ايماقتار ءۇشىن بۇل جاڭالىقتىڭ ماڭىزى زور.