امەريكا قۇراما شتاتتارى جەر وربيتاسىندا عارىش قارۋىن ورنالاستىرعانىن راستادى. بۇعان دەيىن ۆاشينگتون مۇنداي شابۋىل قابىلەتىن مويىنداماعان ەدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
اقش اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ حاتشىسى تروي مەينك اتالعان قارۋ اقش كۇشتەرىن جاۋدىڭ دۇشپاندىق ارەكەتىنەن قورعاۋ ءۇشىن قاجەت دەپ مالىمدەدى. ول دۇيسەنبىدە اۋە، عارىش جانە كيبەرقاۋىپسىزدىك كونفەرەنسياسىندا سويلەپ، اقش «وزگەرىپ جاتقان قاتەرلەرگە» دايىن ەكەنىن ايتتى. الايدا قارۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن ونىڭ وربيتاعا قاشان شىعارىلعانى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ايتپادى.
جوعارى دارەجەلى اسكەري باسشىلار بۇعان دەيىن عارىشتاعى اسكەري قابىلەتتى كۇشەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن، بۇعان رەسەي مەن قىتايدىڭ بولاشاق قاقتىعىستا اقش سپۋتنيكتەرىنە شابۋىل جاساپ، ولاردىڭ جۇمىسىن بۇزۋ جولدارىن ازىرلەپ جاتقانىن سەبەپ ەتكەن بولاتىن. ترامپ اكىمشىلىگى عارىشتاعى قابىلەتتەر مەن قارسى الاتىن زىمىرانداردى اقش-تى زىمىراندار مەن باسقا دا اۋە قاتەرلەرىنەن قورعايتىن «التىن كۇمبەز» قورعانىس جۇيەسىنىڭ شەشۋشى بولىگى سانايدى.
1967 جىلعى شارت وربيتادا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى پايدالانۋعا تىيىم سالعان. سودان بەرى اقش، رەسەي جانە جۇڭگو سياقتى نەگىزگى دەرجاۆالار وسى شارتتان تىس باسقا دا مۇمكىندىكتەردى، اتاپ ايتقاندا، قارسىلاستىڭ سپۋتنيكتەرىن نىساناعا الۋدى زەرتتەپ كەلەدى. ويتكەنى سپۋتنيكتەر اسكەري بايلانىس، باقىلاۋ جانە ناۆيگاسيا ءۇشىن اسا ماڭىزدى.
وتكەن جىلى پرەزيدەنت دونالد ترامپ اقش عارىش كۇشتەرىنىڭ ءرولىن تەك ءوز اكتيۆتەرىن قورعاۋمەن شەكتەمەي، شابۋىلداۋشى كۇش رەتىندە دە ايقىندايتىن جارلىققا قول قويعان. اقش عارىش كۇشتەرى — 70 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندەگى اقش اسكەرىنىڭ ەڭ جاڭا بولىگى. ول 2019 جىلى بايلانىس پەن باقىلاۋعا ارنالعان جۇزدەگەن سپۋتنيكتى قوسا، امەريكانىڭ عارىشتاعى اكتيۆتەرىن قورعاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان.
اقش عارىش كۇشتەرىنىڭ وكىلى بىلاي دەدى: «عارىشتى باقىلاۋ — عارىش كەڭىستىگىندە باسەكەلەسۋ مەن ونى باقىلاۋ ءۇشىن قاجەتتى مىندەتتەر اياسىن قامتيدى. ول قارسىلاستىڭ مۇمكىندىكتەرىنە كينەتيكالىق جانە كينەتيكالىق ەمەس تاسىلدەرمەن اسەر ەتىپ، قاجەت بولسا، ولاردى بۇزۋ، السىرەتۋ، ءتىپتى جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل قابىلەتتەر جاۋىنگەرلىك قولباسشىلىقتاردىڭ نۇسقاۋىمەن شابۋىل جانە قورعانىس ماقساتىندا قولدانىلۋى مۇمكىن».
اقپان ايىنىڭ باسىندا رەسەيدىڭ ەكى سپۋتنيگى 2022 جىلى ۋكرايناعا باسىپ كىرگەننەن بەرى كەمىندە ون شاقتى ەۋروپالىق سپۋتنيكتىڭ بايلانىسىن ۇستاپ العانى بەلگىلى بولدى. مۇنداي ۇستاپ الۋلار رەسەي بارلاۋ قىزمەتتەرىنە ولار جىبەرگەن قۇپيا دەرەكتەردى وقۋعا، ءتىپتى بولجام رەتىندە سپۋتنيكتەردى باقىلاۋعا الۋعا مۇمكىندىك بەرۋى مۇمكىن.
2024 جىلى اقش رەسەيدىڭ باسقا دا وسىنداي اپپاراتتارعا شابۋىل جاساۋعا قابىلەتتى بولۋى مۇمكىن سپۋتنيك ۇشىرعانىن مالىمدەگەن. رەسەي بۇل ماسەلەگە رەسمي تۇردە پىكىر بىلدىرمەدى.
اقش عارىش كۇشتەرىنىڭ ايتۋىنشا، جۇڭگو «اسكەري جاڭعىرتۋ ستراتەگياسىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە عارىشتىق جانە عارىشقا قارسى قابىلەتتەردى ازىرلەپ، پايدالانادى»، ال رەسەي «عارىشتى سوعىس جۇرگىزىلەتىن الاڭ سانايدى جانە عارىشتاعى ۇستەمدىك بولاشاق قاقتىعىستاردا شەشۋشى فاكتور بولادى دەپ ەسەپتەيدى».