بۇۇ (AP) — Human Rights Watch جانە تاعى ءۇش قۇقىق قورعاۋ ۇيىمى سەيسەنبى كۇنى اقش اكىمشىلىگىنىڭ حالىقارالىق قىلمىستىق سوتقا (حقس) قارسى ناۋقانىنا قارسى سوتقا جۇگىندى. ولار حقس سۋديالارى مەن پروكۋرورلارىنا سالىنعان سانكسيالار ادامزاتقا قارسى ەڭ اۋىر قىلمىستار ءۇشىن جاۋاپتىلاردى سوتقا تارتۋ مۇمكىندىگىن السىرەتىپ جاتقانىن العا تارتتى. بۇل تۋرالى infohub.kz سايتى حابارلايدى.
نيۋ-يوركتىڭ وڭتۇستىك وكرۋگىنە بەرىلگەن شاعىمدا پرەزيدەنت دونالد ترامپتىڭ وتكەن جىلى گااگادا ورنالاسقان قىلمىستىق سوتقا قارسى شىعارعان اتقارۋشى بۇيرىعى مەن اقش-تىڭ بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ساراپشىسى مەن ءۇش پالەستينالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمىنا قارسى سالعان سانكسيالارى «حالىقارالىق ادىلەتكە اشىق تۇردە زاڭسىز شابۋىل بولىپ تابىلادى جانە ونى جويۋ قاجەت» دەلىنگەن. بۇل — اكىمشىلىكتىڭ حالىقارالىق قۇقىقتى بۇزۋعا جانە الەمدەگى ۇكىمەتتەردىڭ جازاسىز قالۋىنا قارسى كۇرەسكە كەدەرگى جاساۋ ارەكەتتەرىنە قارسى ۇيىمدار تاراپىنان جاسالىپ جاتقان سوڭعى قادام.
«كوپتەگەن جەتەكشى ادام قۇقىقتارى مەن گۋمانيتارلىق ۇيىمداردىڭ ترامپتىڭ زاڭسىز اتقارۋشى بۇيرىعىنا قارسى بىرىگۋى ونىڭ اۋىر قىلمىستارعا جاۋاپتىلاردى ءادىل سوتقا تارتۋعا ارنالعان ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارىنا كەلتىرىپ جاتقان كەڭ اۋقىمدى زيانىن كورسەتەدى»، — دەدى تالاپكەرلەردىڭ جەتەكشى ادۆوكاتى ەندريۋ لەۆەنشتەين (Foley Hoag LLP). توپتاردىڭ مالىمدەۋىنشە، حقس-قا قارسى قارجىلىق جانە قۇقىقتىق سانكسيالار ولاردى اقش كونستيتۋسياسىنىڭ ءبىرىنشى جانە بەسىنشى تۇزەتۋلەرىنە جانە ءدىني بوستاندىقتى قالپىنا كەلتىرۋ اكتىسىنە قايشى كەلەتىن ادام قۇقىقتارى مەن قۇقىقتىق جۇمىستاردىڭ كەڭ اۋقىمىن قىسقارتۋعا ءماجبۇر ەتتى.
بۇل سوت پروسەسىنە American Friends Service Committee، Center for Constitutional Rights جانە Open Society Institute سياقتى ۇيىمدار دا قوسىلدى. حالىقارالىق تريبۋنالدىڭ وكىلەتتىگىن ساقتاۋ ارەكەتتەرى حقس ىشتەي دە، ونىڭ 120-دان استام مۇشە مەملەكەتى تاراپىنان دا ۇلكەن قىسىمعا ۇشىراپ جاتقان كەزدە جۇزەگە اسىپ جاتىر. وتكەن جىلى اقش سانكسيا سالعانداردىڭ قاتارىندا حقس-تىڭ باس پروكۋرورى بولعان كاريم حان دا بار. ول وتكەن ايدا لاۋازىمىنان بوساتىلعان ەدى، بۇعان دەيىن وعان قاتىستى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى ايىپتاۋلار ەكى جىل بويى تالقىلانعان بولاتىن. اقش اكىمشىلىگى حان مەن تاعى ون ەكى حقس قىزمەتكەرىنە قارسى سانكسيالاردى سوتتىڭ گازاداعى سوعىسقا بايلانىستى ءيزرايلدىڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارىنا، ونىڭ ىشىندە پرەمەر-مينيستر بينيامين نەتانياحۋعا قاتىستى وردەرلەر شىعارۋىنا جانە اۋعانستانداعى اقش اسكەري قىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى تەرگەۋلەر جۇرگىزۋىنە جاۋاپ رەتىندە سالعان.
سودان بەرى اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ماركو رۋبيو اقش-تىڭ «حالىقارالىق قىلمىستىق سوتتىڭ اقش ەگەمەندىگىنە تونەتىن ءقاۋپىن جويۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى ناۋقان» باستايتىنىن مالىمدەدى. وتكەن ايداعى بەينەۇندەۋىندە رۋبيو اقش مۇشە مەملەكەتتەردى ۇيىمنان شىعۋعا ماجبۇرلەيتىنىن، سوتپەن جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمدارعا سانكسيا سالاتىنىن جانە قىزمەتكەرلەردىڭ اقش-قا ساپار شەگۋىنە تىيىم سالاتىنىن ايتتى. ول سونداي-اق «اقش قاۋىپسىزدىك قولشاتىرىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن پايدالانىپ جاتقان» ەلدەردى سوتتىڭ اقش ازاماتتارىنا قاتىستى يۋريسديكسياسىن قابىلداماۋعا شاقىراتىنىن قوسىپ ءوتتى. رۋبيونىڭ مالىمدەمەلەرى مەن حاننىڭ قىزمەتتەن بوساتىلۋىنان كەيىن اقش-پەن وداقتاس ۆەنەسۋەلانى قوسا العاندا، بىرنەشە ەل سوتتان شىعاتىنىن جاريالادى.