اقش قولداۋىمەن ايتۆ-عا قارسى ەم قابىلداعان بالالار سانى 2025 جىلعى قازانعا دەيىنگى ءبىر جىلدا 77 000-عا ازايدى. بۇل — ترامپ اكىمشىلىگى شەتەلدىك كومەكتى قىسقارتىپ، وزگەرتكەن كەزەڭ، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
زەرتتەۋ تەك اقش قولداعان كومەكتى قامتىدى. كەيبىر بالالار ۇلتتىق ۇكىمەتتەر نەمەسە باسقا دونورلار ەسەبىنەن ەم الۋى مۇمكىن. اقش ۇكىمەتىنىڭ دەرەكتەرىنە تالداۋ جاساعان عالىمدار اقش قولداۋىمەن جۇرگىزىلگەن پەدياتريالىق ايتۆ ەمىنىڭ جىلدىق كورسەتكىشى شامامەن 14 پايىزعا تومەندەگەنىن انىقتادى. الايدا زەرتتەۋشىلەر تولىق اسەردى باعالاۋ ءۇشىن ەل دەڭگەيىندەگى ەگجەي-تەگجەيلى دەرەكتەر قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل — دابىل، ۇكىم ەمەس. ءبىراق بالالار كۇتە المايدى»، — دەدى زەرتتەۋ اۆتورى، دجومو كەنياتتا اتىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاھاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ پروفەسسورى كەننەت نگۋرە. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ريو-دە-جانەيرودا وتكەن AIDS 2026 كونفەرەنسياسىندا ۇسىنىلدى.
اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى زەرتتەۋدى تولىق قاراماعانىن، ءبىراق ادىستەمەسىندە كەمشىلىكتەر بار ەكەنىن مالىمدەدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ازايۋ باعدارلامانىڭ تابىستىلىعىن كورسەتەدى، ويتكەنى ايتۆ جۇقتىرعان بالالار سانى ازايىپ، ەمدەلۋشىلەر سانى ءتورت جىل بويى تومەندەپ كەلەدى. الايدا زەرتتەۋ اۆتورلارى وتكەن جىلى ازايۋ قارقىنى بەس ەلدە — ۋگاندا، گايتي، زامبيا، وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى جانە كەنيادا — بۇل تاريحي ۇردىستەن اسىپ تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى.
نگۋرە مەن ونىڭ كومانداسى اقش-تىڭ ايتۆ-عا قارسى حالىقارالىق باعدارلاماسى (PEPFAR) ۇسىنعان دەرەكتەردى تالدادى. تالداۋعا الىنعان 21 ەلدىڭ 20-سىندا اقش قولداعان پەدياتريالىق ەم كورسەتكىشى تومەندەدى. باسقا اگەنتتىكتەر مەن ۇلتتىق ۇكىمەتتەر بالالاردى ەمدەۋدى جالعاستىرۋ ءۇشىن ارالاسۋى مۇمكىن — بۇل اقش-تىڭ مالىمدەلگەن ماقساتى. ەگەر «ورتالىق قولداۋ» (اقش-تىڭ ۇلتتىق نەمەسە ايماقتىق دەڭگەيدەگى جۇمىسىنا قارجىلاندىرۋ) ەسەپكە الىنسا، وتكەن جىلى 55 000 بالاعا جەتپەگەن.
وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىندا قولداۋ كورسەتىلگەن بالالار سانى ءابسوليۋتتى تۇردە شامامەن 30 000-عا (45%) ازايدى. ودان كەيىن زيمبابۆە، كەنيا جانە مالاۋي تۇر. وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى — الەمدە ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادامدار سانى ەڭ كوپ ەل. ول ءوزىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ شىعىندارىنىڭ كوپ بولىگىن ءوزى وتەيدى. اقش ەندى بۇل ەلدەگى كۇش-جىگەردى قولدامايتىنىن مالىمدەدى.
كەنيانىڭ كيسۋمۋ باتىس ايماعىندا ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن قاۋىمداستىقتارمەن جۇمىس ىستەيتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ بەلسەندىسى سيۋزان ۆايريمۋ مەتتا جاڭا زەرتتەۋ سيپاتتاعان جاعدايدى راستادى. «قارجىلاندىرۋدىڭ قىسقارۋى كەنيادا پەدياتريالىق ايتۆ كومەگىنە ناقتى اسەر ەتتى»، — دەدى ول. ونىڭ ايتۋىنشا، قوعامدىق قولداۋ توپتارىنىڭ ازايۋى جانە بۇرىن تەگىن بولعان سىناقتارعا اقى الىنۋى وتباسىلاردىڭ كۇتىمگە تولىق قاتىسۋىن قيىنداتتى. بۇل ونىڭ ايماعىندا ايتۆ-نىڭ اسقىنعان ساتىسىنداعى بالالار سانىنىڭ وسۋىنە اكەلدى.
ەڭ ناشار اسەر وتكەن جىلدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە، اقش ءوزىنىڭ حالىقارالىق كومەك باعدارلاماسىن بولشەكتەي باستاعان كەزدە «جۇمىستى توقتاتۋ» بۇيرىقتارىن شىعارعان ۋاقىتتا بولدى، دەدى ول. كەنيا ۇكىمەتى بوس ورىنداردى تولتىرۋ ءۇشىن قىزمەتكەرلەردى وقىتقاندىقتان، جاعداي سودان بەرى جاقساردى. «ءبىراق بالالاردىڭ نازاردان تىس قالۋىنا جول بەرمەگەن قاۋىمداستىققا نەگىزدەلگەن قولداۋ جۇيەلەرىنىڭ كوپشىلىگى ءالى دە تولىق قالپىنا كەلتىرىلگەن جوق»، — دەپ قوستى ول.