بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەسىنىڭ ارنايى بايانداماشىسى بەن ساۋل اقش-تىڭ تىنىق مۇحيتى مەن كاريب تەڭىزىندە ەسىرتكى تاسىمالدادى دەگەن كۇدىكپەن قايىقتارعا سوققى بەرۋى «ادامزاتقا قارسى قىلمىس» بولۋى مۇمكىن دەگەن قورىتىندىعا كەلدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
2025 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ تەڭىز ارقىلى اقش-قا ەسىرتكى جەتكىزىلۋىن توقتاتۋ ماقساتىندا جاسالعان بۇل سوققىلار 230-نان استام ادامنىڭ ءومىرىن قيدى. سوڭعى شابۋىل سەنبى كۇنى كاريب تەڭىزىندە ءتورت ادامدى ءولتىردى.
بۇۇ-نىڭ ءوزى، بىرنەشە قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى، زاڭگەرلەر مەن حالىقارالىق قۇقىق ساراپشىلارى بۇل بومبالاۋدى بۇعان دەيىن دە «سوتتان تىس ءولتىرۋ» دەپ سيپاتتاعان بولاتىن. الايدا ارنايى بايانداماشى بەن ساۋل ودان ءارى باردى.
ساۋل جەكسەنبى كۇنى تۇندە الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالاعان جانە العاش رەت BBC حابارلاعان قىسقاشا جازباسىندا بۇل شابۋىلداردىڭ «سەريالىق سوتتان تىس ولتىرۋلەر» عانا ەمەس، سونىمەن قاتار «ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعىن بۇزاتىنىن، ۇلتتىق نەمەسە جەكە ءوزىن-وزى قورعاۋ، حالىقارالىق گۋمانيتارلىق قۇقىق، حالىقارالىق تەڭىز قۇقىعى، ەسىرتكىگە قارسى كونۆەنسيالار نەمەسە حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى قۇقىق تۇرعىسىنان نەگىزسىز ەكەنىن» جازدى.
ول سونداي-اق: «حابارلانعان 68 شابۋىلدىڭ 223 ادامدى ولتىرگەنى حالىقارالىق ادەت-عۇرىپ قۇقىعى بويىنشا ادامزاتقا قارسى قىلمىس — كىسى ءولتىرۋ بولىپ تابىلادى دەپ سەنۋگە نەگىزدى سەبەپتەر بار»، — دەپ قوستى.
باياندامادا اقش-تىڭ 223 ادامدى ولتىرگەن 68 شابۋىلى كورسەتىلگەن. بۇل سانداردىڭ قانشالىقتى جاقىندا جاڭارتىلعانى بەلگىسىز. ۆاشينگتونداعى لاتىن امەريكاسى جونىندەگى كەڭسە سياقتى ۇيىمداردىڭ ەسەپتەۋىنشە، 66 شابۋىلدا 234 ادام قازا بولعان.
شابۋىلداردى ۇيلەستىرگەن اقش-تىڭ وڭتۇستىك قولباسشىلىعى سەنبى كۇنى انىق ەمەس بەينەجازبامەن بىرگە «كاريب تەڭىزىندەگى بەلگىلەنگەن ەسىرتكى تاسىمالداۋ مارشرۋتتارى بويىنشا ءجۇزىپ كەلە جاتقان جىلدام قايىققا ولىمگە اكەلەتىن كينەتيكالىق سوققى جاساعانىن» حابارلادى. «راستالعان بارلاۋ دەرەكتەرى كەمەنىڭ ەسىرتكى تاسىمالداۋعا بەلسەندى قاتىسىپ جاتقانىن انىقتادى. وپەراسيا ءتورت ەسىرتكى تەرروريسىن ءولتىردى»، — دەلىنگەن حابارلامادا.
وسىنداي شابۋىلدار تۋرالى حابارلامالاردا ادەتكە اينالعانداي، اقش قۇربانداردىڭ كىم ەكەنىن اتامادى جانە ولاردىڭ ەسىرتكى تاسىمالداۋعا قاتىسىن راستاعان بارلاۋ دەرەكتەرى تۋرالى ەشقانداي مالىمەت بەرمەدى.
ساۋلدىڭ بايانداماسى دونالد ترامپتىڭ كونگرەسس الدىندا ايتقان، سوققىلار «بەلگىلەنگەن تەرروريستىك ۇيىمدارعا» قارسى «ءوزىن-وزى قورعاۋ» بولىپ تابىلادى دەگەن تۇجىرىمىن جوققا شىعارادى.
ارنايى بايانداماشى ەكيپاجداردىڭ «اسكەري قارۋلانباعانىن جانە اقش-قا قارسى اسكەري شابۋىل جاساۋ نيەتى مەن قابىلەتى بولماعانىن» جازدى.
«ءتىپتى شابۋىلعا ۇشىراعان كەمەلەر مەن ەكيپاجدار تەرروريستىك دەپ تىركەلگەن قىلمىستىق توپتاردىڭ مۇشەلەرى بولسا دا، مۇنداي ۇيىمدار اقش-قا قارسى ءوزىن-وزى قورعاۋ قۇقىعىن تۋدىراتىن ەشقانداي «قارۋلى شابۋىل» جاساعان جوق»، — دەپ قوستى ول.
اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى پىكىر سۇراۋعا ازىرگە جاۋاپ بەرگەن جوق.
ترامپ جاقىندا بومبالاۋ تەڭىز ارقىلى اقش-قا كەلەتىن بارلىق زاڭسىز ەسىرتكىنىڭ 97%-ىن توقتاتتى دەپ مالىمدەگەنىمەن، قولدا بار دەرەكتەرگە سايكەس، شابۋىلدار اقش-قا كەلەتىن كوكاين كولەمىنە ەشقانداي اسەر ەتكەن جوق.
جۋرناليستەر مەن قۇقىق قورعاۋ توپتارى قۇربانداردىڭ كەيبىرەۋىن انىقتاي الدى. ولاردىڭ كوبى جازىقسىز بولعان، ال قىلمىستىق ارەكەتكە قاتىسى بار دەپ كۇدىكتەلگەندەرى ەسىرتكى جەلىلەرىندەگى ەڭ بولماعاندا تومەن دارەجەلى قاتىسۋشىلار ەدى.