چيليدەگى زەرتتەۋشىلەر جاراقاتتانعان پينگۆيندەرگە ارنالعان ەرەكشە كيىم — مىس پەن مىرىش جىپتەرى بار قىزىل كەۋدەشە ويلاپ تاپتى. بۇل كيىم سۋ قۇستارىنىڭ تەزىرەك جازىلۋىنا كومەكتەسەدى دەپ ۇمىتتەنەدى. مۇنداي كەۋدەشەلەر بۇرىن يت پەن مىسىقتى ەمدەۋدە ءساتتى قولدانىلعان. ەندى بۇل تەحنولوگيانى چيليدەگى گۋمبولدت پينگۆيندەرىنە سىناپ جاتىر، ويتكەنى بۇل جەردە وسال ءتۇردىڭ ەڭ كوپ شوعىرى تىركەلگەن، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
بۋين حايۋاناتتار باعىنىڭ ديرەكتورى يگناسيو يدالسواگانىڭ ايتۋىنشا، قۇرامىندا مىس پەن مىرىش بار ميكروتالشىقتان جاسالعان كەۋدەشەلەر ءۇي جانۋارلارىندا، اسىرەسە يت پەن مىسىقتا تەرى جاراقاتتارىنىڭ جازىلۋىن تەزدەتكەن. «ءبىز نەگە بۇنى پينگۆيندەرگە قولدانباسقا؟» دەگەن سۇراق تۋىندادى، — دەدى ول اقش-تىڭ Associated Press اگەنتتىگىنە سارسەنبىدە حايۋاناتتار باعىنان. زەرتتەۋشىلەر العاشقى كەۋدەشەلەردى جاساۋ ءۇشىن پينگۆيندەردىڭ ولشەمدەرىن العان.
بۇل ەكسپەريمەنت چيليدەگى گۋمبولدت پينگۆيندەرىنىڭ سانى كۇرت ازايىپ جاتقان كەزدە جۇرگىزىلۋدە. 2024-2025 جىلدارى ەلدەگى نەگىزگى ۇيالاۋ ورىندارىن زەرتتەگەن چيليلىك جانە حالىقارالىق ماماندار ءۇش جىل بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا بەلسەندى ۇيالار سانىنىڭ 63 پايىزعا كەمىگەنىن انىقتادى. قۇستار بالىق اۋلاۋ تورلارىنا ءىلىنۋ، پلاستيك قالدىقتارى، ىندەتتەر جانە بالىق رەسۋرستارى ءۇشىن باسەكەلەستىك سياقتى قاۋىپتەرگە تاپ بولىپ وتىر.
ءقازىر گۋمبولدت پينگۆيندەرىنە تاعى ءبىر ءقاۋىپ ءتونىپ تۇر — بۇل تىنىق مۇحيتىنىڭ كەيبىر بولىكتەرىنە جىلى سۋ اكەلەتىن ەل-نينو قۇبىلىسى. جىلى سۋدا ولار قورەكتەنەتىن سۋىق سۋ بالىقتارىن تابۋ قيىندايدى. اشتىق پينگۆيندەردىڭ اتا-انالارىن ازىق ىزدەپ الىسقا جۇزۋگە ءماجبۇر ەتەدى، ناتيجەسىندە ولار ۇيالارىن تاستاپ كەتەدى.
«اسىرەسە ءقازىر، ەل-نينو اكەلگەن بارلىق پروبلەمالاردى ەسكەرسەك، الداعى اپتالاردا قورشاعان ورتادا جاراقات العان كوپتەگەن تاستاندى بالاپانداردى كورۋىمىز مۇمكىن»، — دەدى يدالسواگا.
ءچيليدىڭ جابايى تابيعات كلينيكالارىنا ەل جاعالاۋىندا السىرەگەن پينگۆيندەر تۇسەدى. ولاردىڭ كەيبىرى بالىق اۋلاۋ تورلارىنان نەمەسە كەمە ۆينتىنەن جاراقات العان، ال كەيبىرى ازىق جەتىسپەۋشىلىگىنەن السىرەگەن، دەيدى ەلدىڭ سولتۇستىگىندە جاراقاتتانعان تەڭىز جانۋارلارىن وڭالتاتىن «Conservación Humboldt» كوممەرسيالىق ەمەس ۇيىمىن باسقاراتىن ۆەتەرينار توماس پينو.
مۇنداي جاراقاتتاردى ەمدەۋ قيىن بولۋى مۇمكىن. پينونىڭ ايتۋىنشا، پينگۆيندەر ۇزىن مويىندارىن بۇرىپ، جارالاردى شۇقىپ، تىگىستەرىن ج ۇلىپ الادى. كەۋدەشەلەر ولاردىڭ بۇل ارەكەتىنە جول بەرمەيدى، سونىمەن قاتار چيلي الەمدەگى ەڭ ءىرى ءوندىرۋشى بولىپ تابىلاتىن مىس جارالاردى ەمدەۋگە كومەكتەسەدى. ماتاعا توقىلعان مىس پەن مىرىش باكتەريالار مەن ساڭىراۋقۇلاقتاردىڭ ءوسۋىن تەجەيدى. مىرىش جاڭا قان تامىرلارىنىڭ پايدا بولۋىن ىنتالاندىرىپ، زاقىمدالعان تىندەردىڭ تەزىرەك جازىلۋىنا ىقپال ەتەدى.
«پينگۆيندەردىڭ كەۋدەشەنى جاقسى كوتەرەتىنىن كوردىك. كەۋدەشە كيگەننەن كەيىن جارالار كەلەسى كۇنى-اق جاقسارعانىن بايقادىق»، — دەدى پينو.