قارتتىق دەمەنسياسىنىڭ دامۋىن دەنساۋلىق پەن ادەتتەردى ۋاقتىلى باقىلاۋعا السا، ايتارلىقتاي كەشىكتىرۋگە بولادى. نەۆروزدار مەن السگەيمەر اۋرۋىن ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى جىبەك جولداسوۆا قانداي سوزىلمالى اۋرۋلار، ءومىر سالتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى جانە كوگنيتيۆتىك جۇكتەمەلەر مي جۇمىسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن ايتىپ بەردى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
«دەمەنسياعا بەيىمدىلىكتى ارتتىراتىن 14 ءقاۋىپ فاكتورى بەلگىلى. ءبىراق ولاردى باقىلاپ، ازايتسا، ءقاۋىپتى 45%-عا تومەندەتۋگە بولادى. 100% كەپىلدىكتى ەشكىم بەرە المايدى»، — دەيدى دارىگەر.
ونىڭ ايتۋىنشا، بارلىق ءقاۋىپ فاكتورلارىن بىرنەشە توپقا بولۋگە بولادى. ءبىرىنشى توپقا ءقاۋىپتى ارتتىراتىن سوزىلمالى اۋرۋلار كىرەدى: جوعارى قان قىسىمى، ياعني گيپەرتونيا؛ قانت ديابەتى؛ باس-مي جاراقاتتارى، اسىرەسە 50 جاستان كەيىن؛ كورۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋى؛ ەستۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋى؛ دەپرەسسيا؛ جوعارى حولەستەرين.
«وسىنىڭ ءبارىن ۋاقتىلى ەمدەسە، ءقاۋىپ تە ازايادى. ياعني قان قىسىمىن، ديابەتتى ەمدەيتىن زاماناۋي دارىلەر، انتيدەپرەسسانتتار، ستاتيندەر دەمەنسيادان قورعايدى. كورۋ مەن ەستۋدى ۋاقتىلى تۇزەتۋ دە دەمەنسيا دامۋ ءقاۋپىن ازايتادى»، — دەپ تۇسىندىرەدى ول.
دەمەنسيا دامۋىنىڭ كەلەسى ءقاۋىپ فاكتورلارى توبى — ءومىر سالتى. بۇل اۋرۋلار ەمەس، وزگەرتۋگە ءتيىس ادەتتەر. ولارعا مىنالار جاتادى: تەمەكى شەگۋ؛ الكوگول ءىشۋ؛ سەمىزدىك (ونى اۋرۋلار تىزىمىنە دە قوسۋعا بولادى)؛ قوزعالىسى از ءومىر سالتى؛ الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋ؛ اۋانىڭ لاستانۋى.
«دۇرىس تاماقتانۋ، تۇراقتى دەنە جۇكتەمەسى دەمەنسيادان قورعايدى. ال ارتىق سالماق ءجيى گيپەرتونيا مەن ديابەتكە اكەلەدى، ولار ءبىرىنشى تىزىمدە بولعان»، — دەپ اتاپ ءوتتى دارىگەر.
سوڭعى ءقاۋىپ فاكتورى — ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى. جولداسوۆا بۇل ءاردايىم عىلىمي دارەجەنىڭ بولۋى ەمەس، ميدىڭ جاڭا اقپارات پەن جاڭا تاجىريبەنى ءسىڭىرۋ قابىلەتى ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى.
دارىگەر قانشالىقتى كوپ داعدى بولسا، دەمەنسيا سونشالىقتى الىس ەكەنىن اتاپ وتەدى. كەز كەلگەن داعدى مەن كەز كەلگەن ءبىلىم ەسەپتەلەدى. جاڭانى ۇيرەنۋ ءومىر بويى قاجەت، ويتكەنى ول ءتۇرلى سالالاردان تۇرادى. تەك ءوز كاسىبى بويىنشا عانا ەمەس، كەڭ قىزىعۋشىلىقتار شەڭبەرىنە يە بولعان ءجون.
«سىزگە شەت تىلدەرى نەمەسە مۋزىكالىق اسپاپتار، نەمەسە ءتۇرلى قولونەر، كونسترۋكتورلار وڭاي بەرىلۋى مۇمكىن. مەن ءوزىم Lego كونسترۋكتورلارىن قۇمارتا جينايتىنىمدى ءبىلدىم. جاقىندا ساتىلىمدا ۇلكەن «مىڭجىلدىق سۇڭقارى» عارىش كەمەسىن كوردىم، ءبىر كۇنى ساتىپ الارمىن نەمەسە بىرەۋ سىيلار. ۇنەمى ۇيرەنىڭىز، ءسىزدىڭ كوگنيتيۆتىك قورىڭىز ءبىر كۇنى دەمەنسيانى سىزدەن كوپ جىلدارعا الىستاتادى»، — دەپ كەڭەس بەرەدى ول.
بۇعان دەيىن جولداسوۆا انتيدەپرەسسانتتار تۋرالى ەڭ كوپ تارالعان قاتە تۇسىنىكتەردى اتاعان.