جىل سايىن مىڭداعان قازاقستاندىقتار ورماندار مەن تاۋلارعا جيدەك، ساڭىراۋقۇلاق، جاڭعاق جانە دارىلىك شوپتەر جيناۋعا بارادى. الايدا ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ انىقتاۋىنشا، كەيبىر وسىمدىكتەردى جيناعانى ءۇشىن ايىپپۇل سالىنۋى مۇمكىن، ال كەي جاعدايدا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا دەيىن بارادى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
وسىمدىك الەمىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ ەرەجەلەرى بىرنەشە زاڭمەن رەتتەلەدى: «وسىمدىك الەمى تۋرالى» زاڭ، ورمان كودەكسى جانە «ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار تۋرالى» زاڭ. قاراپايىم ازاماتتارعا جەكە قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن جابايى وسىمدىكتەردى جيناعاندا رۇقسات قاجەت ەمەس. مينيسترلىكتە تۇسىندىرگەندەي، «جەكە تۇلعالار سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلۋ ءقاۋپى تونگەن وسىمدىك تۇرلەرىن قوسپاعاندا، جابايى جەمىستەردى، جاڭعاقتاردى، ساڭىراۋقۇلاقتاردى، جيدەكتەردى، دارىلىك شيكىزاتتى جانە باسقا دا وسىمدىك رەسۋرستارىن جيناۋ ءۇشىن رۇقسات قۇجاتتارىن الماي، وسىمدىك الەمى وبەكتىلەرىن جالپى پايدالانۋعا قۇقىلى».
سونىمەن قاتار، جەكە پايدالانۋعا ارنالعان جيناۋ كولەمى وبلىستىڭ نەمەسە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ وكىلدى ورگانى بەكىتەتىن جەرگىلىكتى نورماتيۆتەرمەن رەتتەلەدى. ەگەر جينالعان كولەم بەلگىلەنگەن نورمادان اسىپ كەتسە، جيناۋ كاسىپكەرلىك قىزمەتكە تەڭەستىرىلىپ، اقى تولەۋدى تالاپ ەتەدى. بۇكىل ەلگە ءبىرىڭعاي ليميتتەر جوق. مينيسترلىكتە اتاپ وتكەندەي: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسى ازاماتتاردىڭ جەكە قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن جابايى جيدەكتەردى، ساڭىراۋقۇلاقتاردى، جاڭعاقتاردى جانە دارىلىك وسىمدىكتەردى جيناۋعا ءبىرىڭعاي ساندىق نورمالاردى (كيلوگرامداعى ليميتتەردى) بەلگىلەمەگەن».
وسىمدىك رەسۋرستارىن پايدالانعانى ءۇشىن تولەم مولشەرلەمەلەرى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە بەلگىلەنەدى، سوندىقتان ءارتۇرلى ايماقتاردا ەرەجەلەر ەرەكشەلەنۋى مۇمكىن. باقىلاۋدى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى، ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار مەن ورمان مەكەمەلەرىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارى جۇرگىزەدى. ءورت ءقاۋىپتى كەزەڭگە جانە ورماندارعا جاپپاي كەلۋ ماۋسىمىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.
قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن وسىمدىكتەردى جيناۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنعان. سونداي-اق ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا شەكتەۋلەر قولدانىلادى. سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەردىڭ تىزبەسىن ۇكىمەت بەكىتەدى جانە ول اشىق قولجەتىمدى. قورىقتاردا، ۇلتتىق پاركتەردە جانە رەزەرۆاتتاردا جيناۋ فۋنكسيونالدىق ايماققا بايلانىستى تولىعىمەن تىيىم سالىنۋى نەمەسە شەكتەلۋى مۇمكىن.
زاڭسىز جيناۋ ءۇشىن اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. اكىمشىلىك كودەكستىڭ 370-بابىنا سايكەس، بۇزۋشىلىق ەسكەرتۋگە نەمەسە 7 اەك مولشەرىندە ايىپپۇلعا، ال ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتا 30 اەك ايىپپۇلعا اكەپ سوعادى. سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەرمەن زاڭسىز اينالىسقانى ءۇشىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 339-بابى بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك باستالادى. جازا 3000 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل، تۇزەۋ جۇمىستارى، 800 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ، ءۇش جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ نەمەسە مۇلكىن تاركىلەي وتىرىپ، ءۇش جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ، سونداي-اق بەس جىلعا دەيىن بەلگىلى ءبىر لاۋازىمداردى اتقارۋ نەمەسە بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرۋ بولۋى مۇمكىن. ەگەر قىلمىس ۇيىمداسقان توپ جاساسا نەمەسە ەرەكشە ءىرى زالال كەلتىرسە، باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەرزىمى م ۇلىكتى تاركىلەۋ جانە بەلگىلى ءبىر لاۋازىمداردى اتقارۋعا تىيىم سالۋمەن 7–12 جىلعا دەيىن ۇزارتىلادى.
سونىمەن قاتار، مينيسترلىكتە جەكە قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن جابايى وسىمدىكتەردى جيناۋعا اقى ەنگىزۋدى جوسپارلامايتىنىن مالىمدەدى: «قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ازاماتتاردىڭ جەكە قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن جابايى جيدەكتەردى، ساڭىراۋقۇلاقتاردى، جاڭعاقتاردى جانە دارىلىك وسىمدىكتەردى جيناۋىنا اقى ەنگىزۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرمايدى». سونداي-اق قولدانىستاعى ءتارتىپتى قاتايتۋ تۋرالى ۇسىنىستار دا قاراستىرىلمايدى. وسىمدىك الەمىنىڭ جاي-كۇيىن تالداۋ ۇنەمى جۇرگىزىلەدى، قاجەت بولعان جاعدايدا وزگەرىستەر عىلىمي نەگىزدەۋ جانە تابيعاتتى قورعاۋ مەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى اراسىنداعى تەڭگەرىمدى ەسكەرە وتىرىپ ەنگىزىلەتىن بولادى.