الەمگە ايگىلى جازۋشىلار ەريترەيا پرەزيدەنتى يسايياس افەۆوركيگە اشىق حات جولداپ، 2001 جىلى تۇتقىندالعان 12 ارىپتەسىنىڭ ءتىرى ەكەنىن راستايتىن دالەل سۇرادى. ۇندەۋگە 180-نەن استام قالامگەر قول قويدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى ولگا توكارچۋك پەن دجون ماكسۆەلل كۋتزەە دە وسى ۇندەۋگە قوسىلدى. ولارمەن بىرگە كولم تويبين، ەليف شافاك، يزابەل الەندە، بەن وكري، يانن مارتەل، كاميلا شامسي، سيسي دانگارەمبگا سىندى تانىمال جازۋشىلار دا قولتاڭبا قويدى. 18 قىركۇيەكتە جازىلعان حات ۇكىمەتتىڭ تاۋەلسىز باسپاسوزگە شابۋىل جاساعانىنا 25 جىل تولۋىنا ورايلاستىرىلعان.
«بىرنەشە كۇننىڭ ىشىندە ەريترەيانىڭ ەركىن ءباسپاسوزى مەن ەلدەگى تاۋەلسىز داۋىستار جۇيەلى تۇردە جويىلدى»، — دەلىنگەن حاتتىڭ كىرىسپەسىندە.
قۇجاتتا 2001 جىلدان بەرى سىرتقى الەممەن بايلانىسسىز ۇستالىپ كەلە جاتقان 12 جازۋشىنىڭ ەسىمى اتالعان. ولاردىڭ قاتارىندا اقىن امانۋەل اسرات پەن دراماتۋرگ ءارى جۋرناليست داۆيت يسااك بار.
«بۇل جازۋشىلاردىڭ وتباسىلارى، ەريترەيا حالقى جانە الەمدىك ادەبي قاۋىمداستىق اۋىر ءارى زاڭسىز ۇنسىزدىككە تاپ بولدى. ولاردىڭ دەنساۋلىعى، ورنالاسقان جەرى جانە ءتىرى ەكەنى تۋرالى كەز كەلگەن اقپاراتتى جاسىرۋ — حالىقارالىق قۇقىقتى بۇزۋ جانە قاتىگەزدىك»، — دەپ جالعاسادى مالىمدەمە.
اسرات پەن يسااكتان بولەك، حاتتا داۆيت حابتەميكاەل، فەسسەيە «دجوشۋا» يوحاننەس، ماتتەۆوس حابتەاب، مەدحاني حايلە، ساحلە «ۋەدي-لتاي» سەگازەاب، سايد ابدەلكادير، سايد يدريس «ابۋ ارە»، سەيۋم سەحايە، تەمەسگەن گەبرەيەسۋس جانە يۋسيف موحاممەد الي ەسىمدەرى كورسەتىلگەن. بۇل جازۋشىلاردىڭ التاۋى تۋرالى 2015 جىلى The Guardian باسىلىمى جازعان بولاتىن.
بارلىعى 188 جازۋشى قول قويعان حاتتا «ءوز ەركىمەن ۇستالعان بارلىق ەريترەيالىق جازۋشى مەن سىنشىنىڭ ءتىرى ەكەنىنە دەرەۋ ءارى راستالعان دالەل» بەرۋ تالاپ ەتىلەدى.
قول قويۋشىلاردىڭ قاتارىندا اندرەي كۋركوۆ، ەنتوني دورر، حلويا اريدجيس، لورەن گروفف، لەمن سيسسەي، ماازا مەنگيستە، مادلەن تيەن، مارگارەت باببي، ماكس پورتەر، فيليپپ سەندس، پرەتي تانەدجا، تايس سين جانە ۆيۆ گروسكوپ بار.
«مىرزا پرەزيدەنت، ەريترەيانىڭ بولاشاعى ءوزىنىڭ ەڭ دارىندى اقىل-ويلارىمەن بىرگە قۇرىلۋى كەرەك، ولاردى باسۋ ارقىلى ەمەس، — دەپ قوسادى حات اۆتورلارى. — ەشبىر جازۋشى نەمەسە جۋرناليست ءوز پىكىرىن بەيبىت جەتكىزگەنى ءۇشىن جوعالىپ كەتپەۋى ءتيىس».
ەريترەيا افەۆوركي باسقاراتىن باسىمدىق تانىتقان ديكتاتۋرا رەتىندە جۇمىس ىستەيدى، 1993 جىلى تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى ەلدە ۇلتتىق سايلاۋ وتكەن ەمەس.
«ءبىز جوعالعان ارىپتەستەرىمىزبەن ىنتىماقتاستىقتا قالامىز جانە ولار بوساتىلعانشا كۇش-جىگەرىمىزدى توقتاتپايمىز»، — دەپ تۇيىندەيدى حات.
PEN International ۇيىمى جۇما كۇنى ساعات 10:00-دە لوندونداعى ەريترەيا ەلشىلىگىنە حاتتى تاپسىرۋعا ارەكەت جاسايدى. بيىلعى جىلدىڭ باسىندا بۇل ۇيىم قوعامعا اشىق پەتيسيا جاريالاپ، وندا دا ءتىرى ەكەنىن دالەلدەۋدى تالاپ ەتكەن بولاتىن.
«جيىرما بەس جىل — كەز كەلگەن وتباسى ءۇشىن جاقىنىنىڭ ءتىرى مە، جوق پا ەكەنىن بىلمەي ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن توزگىسىز ۇزاق ۋاقىت»، — دەدى PEN International پرەزيدەنتى بۋرحان سونمەز. «بۇل جازۋشىلار ءبىزدىڭ جادىمىزدان وشكەن جوق. ءبىز ولاردىڭ ەسىمدەرىن اتاۋدى جالعاستىرامىز جانە ولارعا نە بولعانى تۋرالى شىندىقتى تالاپ ەتۋدى جالعاستىرامىز».