اۆستراليادان اقش-قا جونەلتىلگەن F-35 جاۋىنگەر ۇشاعىنىڭ بولشەكتەرى كەنەتتەن گونكونگكە باعىتتالىپ، بىرنەشە ايدان بەرى تابىلماي جاتقانى تەرگەلۋدە. بۇل تۋرالى پرەمەر-مينيستردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ريچارد مارلز مالىمدەدى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
ونىڭ ايتۋىنشا، «اۆستراليا تاراپىندا بولعاننىڭ بارلىعى» تەكسەرىلەدى. الايدا ول Politico باسىلىمى العاش حابارلاعانداي، بۇل تەحنولوگيالىق بولشەكتەر «قۇپيا» ەمەس دەپ مالىمدەدى.
بولشەكتەردى ءوندىرۋشى Lockheed Martin كومپانياسىنىڭ اتىنان بەلگىسىز ءۇشىنشى تاراپ تاسىمالداعان. ولار جوسپارسىز گونكونگكە باعىتتالعان سوڭ، ايلار وتسە دە ءالى كۇنگە دەيىن تابىلماي وتىر.
جاۋىنگەر ۇشاعى بولشەكتەرىنىڭ سوڭعى بەلگىلى ورنى – قىتايدىڭ ارنايى اكىمشىلىك اۋدانى گونكونگ – باعدارلامانىڭ كەيبىر تەحنولوگيالىق قۇپيالارى اشىلۋى مۇمكىن دەگەن الاڭداۋشىلىق تۋدىردى.
«ءبىز [اۆستراليانىڭ قاتىسۋىن] تەكسەرىپ جاتىرمىز، ءبىراق ايتارىم، ءبىز باعدارلاماعا جانە اقش-تىڭ باس مەردىگەرى Lockheed-كە قالاي قاتىسقانىمىزعا سەنىمدىمىز»، – دەدى مارلز سەيسەنبىدە.
«مەنىڭ تۇسىنۋىمشە، جايلىلىق سەزىمى بار، ءبىز مۇندا قۇپيا جابدىق نەمەسە قۇپيا بولشەكتەر تۋرالى ايتىپ وتىرعان جوقپىز.
الايدا بۇل – بولعان جاعدايعا قاتىستى اقش پەن Lockheed باسقاراتىن ماسەلە»، – دەپ قوستى ول.
Politico دەرەككوزدەرگە سىلتەمە جاساپ، «قۇپيا» جونەلتىلىمدە ۇشاقتىڭ شاتىرى بولعانىن، ونىڭ قۇرامىندا جاسىرىن تەحنولوگيا بار دەپ حابارلادى.
The Guardian پەنتاگونعا حابارلاستى. كوپتەگەن مالىمەت ءالى اشىلماعانىمەن، بارلاۋ ورگاندارىندا جۇمىس ىستەگەن ستراتەگيالىق تالداۋ اۆستراليا ديرەكتورى مايكل شۋبرايدج قىتايدىڭ نەمەسە باسقا قارسىلاستىڭ F-35 بولشەكتەرىن قالاۋىنىڭ ەكى سەبەبى بار ەكەنىن ايتتى: ولاردى كەرى ينجەنەريالاۋ نەمەسە ولاردى قالاي ءتيىمدى پايدالانىپ، شابۋىلداۋدى ۇيرەنۋ.
شۋبرايدج جونەلتىلىمنىڭ گونكونگتە ايالداۋى ءوندىرۋشى نەمەسە اۆستراليا ءۇشىن «كۇتپەگەن اقىماقتىق» بولعانىن قوستى.
«بۇل – كەرەمەت بىلىكسىزدىك پەن اقىماقتىق ارەكەت، سوندىقتان قىتايلىقتار جاعدايعا قاتىسقان ادامداردىڭ اقىماقتىعى اكەلگەن كەرەمەت ساتتىلىكتى پايدالانىپ وتىر»، – دەدى ول.
وتكەن اپتادا اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى ترامپ اكىمشىلىگى ساۋد ارابياسىنا 48 F-35 ساتۋدى جالعاستىراتىنىن جاريالادى. بۇعان اقش بارلاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ جۇڭگو جاسىرىن تەحنولوگيانىڭ ءبىر بولىگىن الۋى مۇمكىن دەگەن الاڭداۋشىلىعىنا قاراماستان شەشىم قابىلداندى.
اۆستراليا F-35 باعدارلاماسىنىڭ العاشقى ازىرلەۋشى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى بولدى. باعدارلاما جاۋىنگەر ۇشاقتارىن ازىرلەۋ، جابدىقتاۋ، باسقارۋ جانە قولداۋدى ءارتۇرلى ەلدەرگە بولەدى.
70-تەن استام اۆستراليالىق كومپانيانىڭ F-35 باعدارلاماسىمەن ءوندىرىس جانە قولداۋ كەلىسىمشارتتارى بار. شتات ۇكىمەتىنىڭ مالىمەتىنشە، تەك ۆيكتوريا شتاتىندا جاۋىنگەر ۇشاعىنىڭ 700-دەن استام «ماڭىزدى بولىگى» وندىرىلەدى. اۆستراليا سونداي-اق جاڭا وڭتۇستىك ۋەلستە F-35 بولشەكتەرىنىڭ ايماقتىق تاراتۋ ورتالىعىن ورنالاستىرعان.
2025 جىلدىڭ قىركۇيەگىنە قاراي باعدارلامانىڭ جابدىقتاۋ تىزبەگىنە قاتىسقان اۆستراليالىق كومپانيالارعا قۇنى 5،2 ميلليارد دوللاردان اساتىن كەلىسىمشارتتار بەرىلدى.
شۋبرايدج جوعالعان بولشەكتەر جونەلتىلىمى بۇكىل ميللياردتاعان دوللارلىق فلوتتىڭ قارسىلاستار ءۇشىن وسال بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
«ولاردىڭ بارلىعى ەندى وسى ۇشاققا اكەلگەن وسالدىقتاردىڭ تاۋەكەلىن كوتەرىپ وتىر»، – دەدى ول.
«سوندىقتان بۇل تەك اقش-اۆستراليا ماسەلەسى ەمەس. F-35 باعدارلاماسىنىڭ ءاربىر وپەراتورى نە بولعانىن جانە نەنىڭ اشكەرەلەنۋى مۇمكىن ەكەنىن تۇسىنۋگە مۇددەلى».