فيدجيدە ادامنىڭ يممۋن تاپشىلىعى ۆيرۋسى (ايتۆ) ينفەكسياسىنىڭ كۇرت وسۋىنە بايلانىستى ۇلتتىق توتەنشە جاعداي جاريالاندى. بۇل شەشىم تىنىق مۇحيتىنداعى وسى ەلدە مەتامفەتاميندى قولدانۋدىڭ ارتۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
ەلدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مەديسينالىق قىزمەتتەر ءمينيسترى راتۋ اتونيو لالابالاۆۋ الەۋمەتتىك جەلىدەگى مالىمدەمەسىندە ىندەتكە قارسى كۇرەس شارالارى ەندى جەتكىلىكسىز ەكەنىن ايتتى. ول جاعدايدى «ەپيدەميا» دەپ سيپاتتادى.
«بۇگىن مەن فيدجيدە ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى توتەنشە جاعداي جاريالاپ وتىرمىن. بۇل شەشىم ەپيدەميانىڭ اۋىرلىعىن جانە ەلىمىزگە قاجەت شۇعىل ۇيلەستىرىلگەن ارەكەتتەردى مويىندايدى»، — دەدى مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا، ۇكىمەت بولجامى بويىنشا فيدجيدەگى ءاربىر 60 ەرەسەك ادامنىڭ بىرەۋى ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەدى. «بەس جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 167 ادامنىڭ بىرەۋى بولاتىن. 2025 جىلى ءبىز 2060 جاڭا ايتۆ دياگنوزىن تىركەدىك»، — دەدى ول جانە جۇكتى ايەلدەردىڭ 50ء-نىڭ بىرەۋىندە ايتۆ بار ەكەنىن قوستى.
توتەنشە جاعداي 9 قىركۇيەكتەگى ۇكىمەت شەشىمىنەن كەيىن جاريالانىپ، ۇيلەستىرىلگەن شارالاردى تالاپ ەتەدى.
حالقى ءبىر ميلليوننان از تىنىق مۇحيتىنداعى بۇل ەل بۇۇ-نىڭ ايتۆ/جيتس جونىندەگى بىرلەسكەن باعدارلاماسىنىڭ (UNAIDS) مالىمەتىنشە، الەمدەگى ايتۆ ينفەكسياسىنىڭ ەڭ جىلدام ءوسۋ قارقىنىنا تاپ بولىپ وتىر. 2010-2025 جىلدار ارالىعىندا جاڭا ينفەكسيالار 12 ەسەگە وسكەن.
ءفيدجيدىڭ ەسىرتكى تاسىمالداۋ ورتالىعى رەتىندەگى ورنالاسۋى جانە جەرگىلىكتى جەردە مەتامفەتاميندى قولدانۋدىڭ كۇشەيۋى ايتۆ-نىڭ جىلدام تارالۋىن تۋدىردى. ءقاۋىپسىز ەگۋ جانە تازا ينەنىڭ بولماۋى جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىردى. حالىقتىڭ دەنساۋلىق تۋرالى حاباردارلىعىنىڭ تومەندىگى، مادەني ستيگما جانە تەستىلەۋ مەن ەمدەۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى داعدارىستى كۇشەيتتى.
UNAIDS دەرەكتەرى بويىنشا، فيدجيدەگى بەرىلۋ جولى بەلگىلى ايتۆ جاعدايلارىنىڭ جارتىسىنان استامى جىنىستىق جولمەن، ال 42%-دان استامى ەسىرتكىنى ينەكسيالىق قولدانۋمەن بايلانىستى.
2025 جىلى فيدجيدە ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن شامامەن 9100 ادامنىڭ تەك 39%-ى ءوز مارتەبەسىن بىلگەن، ال تەك 22%-ى انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيا الىپ وتىرعان.
UNAIDS اتقارۋشى ديرەكتورى ۆينني بيانيما سارسەنبىدەگى مالىمدەمەسىندە بۇل جاعدايدى «الەمگە جيتس ءالى بىتپەگەنىن ەسكە سالاتىن ايقىن دالەل» دەپ اتادى.
«ايتۆ ەپيدەميالارى تەز وزگەرۋى مۇمكىن، سوندىقتان ەلدەرگە شۇعىل ارەكەت ەتۋگە دايىن دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە قوعامدىق جۇيەلەر قاجەت. فيدجي وسى ءساتتىڭ شۇعىلدىعىن مويىنداپ، ءوز ارەكەتتەرىن كۇشەيتىپ جاتىر»، — دەدى بيانيما.
بۇۇ اگەنتتىگى پارلامەنتكە زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەتىن ينەمەن جانە شپريسپەن قامتاماسىز ەتۋ باعدارلاماسىن ەنگىزۋ جوسپارلارىن، سونداي-اق الدىن الۋ، تەستىلەۋ جانە ەمدەۋگە قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەردى قۇپتايتىنىن مالىمدەدى.