ليبەرياداعى باسپانادا گەپاتيت ۆ ۆاكسيناسىن زەرتتەۋدە قولدانىلعان شيمپانزەلەر تولىق مەديسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتتى. بۇل ولارعا قالىپتى ومىرگە ەكىنشى مۇمكىندىك بەرۋ ۇمىتىمەن جاسالۋدا، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
باتىس افريكا شيمپانزەلەرىنە ءتىس تازالاۋدان رەنتگەنگە جانە پەديكيۋرگە دەيىنگى تەكسەرۋلەر ليبەريانىڭ ورتالىعىنداعى «Humane World for Animals» ۇيىمىنىڭ «Second Chance Chimpanzee Refuge» باسپاناسىندا جۇرگىزىلدى. باسپانا ديرەكتورى ليليانا پاچەكو ريكوتەدىڭ Associated Press اگەنتتىگىنە ايتۋىنشا، 1970ء-شى جىلداردان 2000ء-شى جىلداردىڭ باسىنا دەيىن امەريكاندىق زەرتتەۋشىلەر ليبەريادا گەپاتيت ۆ ۆاكسيناسىن زەرتتەۋدە 400-دەن استام شيمپانزەنى قولدانعان، ولاردىڭ كوبىسى جابايى تابيعاتتا ءسابي كەزىندە ۇستالعان.
ليبەريادا باتىس افريكاداعى گۆينەيادان كەيىن ەكىنشى ورىنداعى شيمپانزە سانى بار. باتىس افريكا شيمپانزەلەرى سانىنىڭ تەز ازايۋىنا بايلانىستى جويىلىپ بارا جاتقان تۇرلەر قاتارىنا جات قىزىلعان.
«ولار وتە ءينۆازيۆتى زەرتتەۋلەردە قولدانىلدى ... كوپتەگەن ەكسپەريمەنتتەر مەن اۋىرسىنۋدى باستان وتكەردى»، — دەدى ريكوتە. «Humane World for Animals» ۇيىمى 2015 جىلى زەرتتەۋ باعدارلاماسى اياقتالعاننان كەيىن قالعان 60 شيمپانزەگە تۇراقتى جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا العانىن حابارلادى. ءقازىر شيمپانزەلەر نەگىزىنەن باسپاناداعى مانگر ورماندارىمەن كومكەرىلگەن ارالداردا تۇرادى.
«Humane World for Animals» ۇيىمىنىڭ AP اگەنتتىگىنە بەرگەن مالىمدەمەسىندە، انەستەزيامەن جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر شيمپانزەلەردىڭ ۇزاق مەرزىمدى دەنساۋلىعىن باعالاۋعا، اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرىن انىقتاۋعا جانە قارتايۋ كەزىندە ءارقايسىسىنا جەكە كۇتىم جوسپارىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرگەنى ايتىلعان. تەكسەرۋلەر ءتىس، جۇرەك، وكپە جانە جۇيكە جۇيەسىن قامتىدى، قان ءاناليزى الىندى. ولارعا كۇشەيتكىش ۆاكسيناسيا جانە تىرناق كەسۋ جاسالدى، قالعاندارىنا دا وسىنداي تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا.
«دەنساۋلىق تەكسەرۋلەرى — كوپ نارسەنى باستان وتكەرگەن بۇل شيمپانزەلەرگە كۇتىم جاساۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى»، — دەدى باسپانانىڭ ۆەتەرينارى بەلەن پەرەس ەرناندو. ەكسپەريمەنتتەردىڭ شيمپانزەلەرگە اسەرىنىڭ اۋقىمى ءالى بەلگىسىز، ورتاشا جاسى 30-35-تە، ويتكەنى باعالاۋ ناتيجەلەرى ءالى قورىتىندىلانباعان. دەگەنمەن، «ەكسپەريمەنتتەرگە ۇشىراعانداردىڭ اۋىرسىنۋى مەن جاراقاتى ءالى دە سەزىلەدى»، — دەدى ريكوتە.
«ولاردىڭ ءبىزدىڭ ىستەگەنىمىزدەن قانشالىقتى زارداپ شەككەنىن كورۋ، ولارعا لايىقتى ءومىردى قادىرمەندى وتكىزۋگە ەكىنشى مۇمكىندىك بەرۋ ماعان ۇلكەن قۋانىش سىيلايدى»، — دەپ قوستى ول.