گەرمانيانىڭ حايدەناۋ قالاسىندا ناسيزم قۇرباندارىن ەسكە الۋعا ارنالعان «ءسۇرىنۋ تاستارىنا» تىيىم سالىندى. بۇل شەشىم ەلدە قوعامدىق نارازىلىق تۋدىردى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
درەزدەن ماڭىنداعى ساكسونيا جەرىندەگى حايدەناۋ قالاسىنىڭ كەڭەسى وسىنداي شەشىم قابىلدادى. گەرمانيانىڭ ءبىلىم ءمينيسترى كارين پرين «Bild» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا بۇل تىيىمدى «جاڭالىق» دەپ اتادى.
1990 جىلداردان باستاپ ەۋروپانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە، سونىڭ ىشىندە گەرمانيا مەن اۆستريادا، ەۆرەيلەر مەن ناسيستىك قىلمىستاردىڭ باسقا دا قۇرباندارىن ەسكە الۋ ءۇشىن كوشەلەرگە شاعىن جەز تاقتايشالار ورناتىلىپ كەلەدى. نەمىس تىلىندە «Stolpersteine» دەپ اتالاتىن بۇل تاقتايشالار قۇرباندار تۇرعان نەمەسە جۇمىس ىستەگەن ۇيلەردىڭ الدىنا قويىلادى. ولار كوبىنە قايىرىمدىلىق قاراجاتى ەسەبىنەن جاسالادى.
الايدا ءقازىر حايدەناۋ كەڭەسىندەگى «التەرناتيۆا ءۇشىن گەرمانيا» (AfD) پارتياسى مەن كونسەرۆاتيۆتى حدو مۇشەلەرى ءسۇرىنۋ تاستارىنا تىيىم سالۋعا داۋىس بەردى. ساكسونياداعى AfD پارتياسىن گەرمانيا بارلاۋ قىزمەتى ەكسترەميستىك وڭشىل ۇيىم دەپ تانىعان، الايدا پارتيا بۇل شەشىمدى مويىندامايدى.
قالالىق كەڭەستىڭ قاۋلىسىندا كوپتەگەن ازاماتتار ناسيزم قۇرباندارىن ەسكە الۋدىڭ بۇل ءتۇرىن ورىنسىز دەپ سانايتىنى ايتىلعان. بولاشاقتا ەسكەرتكىشتەر قالانىڭ نوردفريدحوف زيراتىندا ورنالاستىرىلۋى ءتيىس، سوندا «ەسكەرتكىش ەلەمەنتتەرىنە تىكەلەي باسۋ مۇمكىن بولمايدى» دەلىنگەن قاۋلىدا.
الايدا حدو مۇشەسى كارين پرين بۇل شەشىمدى سىنعا الدى. «Stolpersteine مەن ەۆرەي ءومىرىن ەسكە الاتىن ەسكەرتكىش ورىندارىن قوعامدىق كەڭىستىكتەن زيراتقا الاستاعان ادام ءولىمدى ومىردەن جوعارى قويادى جانە ەۆرەيلەردى تاعى دا كورىنبەيتىن ەتەدى»، — دەدى ول «Bild» گازەتىنە.
ول ساكسونياداعى ءوزىنىڭ حدو پارتياسى دا بۇل شەشىم ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىنىن ايتتى.
حولوكوستتان امان قالعان، ميۋنحەندەگى ەۆرەي قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى شارلوتتا كنوبلوح ەسكەرتكىشتەردى قالا كەلبەتىنەن الىپ تاستاۋ «مۇلدەم دۇرىس ەمەس ءتاسىل» دەپ مالىمدەدى. ول «Funke Media Group»-قا بەرگەن سۇحباتىندا «دەموكراتيالىق پارتيانىڭ AfD ەكسترەميستەرىنىڭ وسىنداي اشىق ايلاسىن قولداۋعا بارۋىنان شوشىعانىن» جەتكىزدى.
كنوبلوح ءسۇرىنۋ تاستارىن قولدامايتىنىن ايتتى، ءبىراق «قوعامدىق كەڭىستىكتەن الاستالماي، كەرىسىنشە، ونى ءسىڭىرىپ، قالىپتاستىراتىن ورتالىقسىز ەسكە الۋ» شىنايى ەسكە الۋ مادەنيەتى ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن قوستى.
ونىڭ ءوزىنىڭ قالاسى ميۋنحەندە مۋنيسيپالدىق جەرلەردە Stolpersteine جوق. ونىڭ ورنىنا قالا قوعامدىق عيماراتتاردا ەسكەرتكىش تاقتايشالارعا رۇقسات بەرەدى.
اتاۋىنان-اق كورىنىپ تۇرعانداي، Stolpersteine ادامدار ءسۇرىنىپ، ءوز ورنىنىڭ تاريحى تۋرالى ويلانۋى ءۇشىن جاسالعان ەسكەرتكىشتەر.
Stolperstein جوباسىن باستاعان سۋرەتشى گيۋنتەر دەمنيگ AfD پارتياسىنىڭ سوڭعى سايلاۋلارداعى جەتىستىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ، «مۇنداي جاعدايدىڭ بولاتىنىن كۇتۋگە بولاتىنىن» ايتتى.
AfD جاقىندا ساكسونيا-انحالت پەن مەكلەنبۋرگ-الدىڭعى پومەرانياداعى جەرگىلىكتى سايلاۋلاردا ءىرى جەڭىستەرگە قول جەتكىزدى. پوپۋليستىك AfD پارتياسىنىڭ كەيبىر بولىمشەلەرىن ىشكى بارلاۋ وڭشىل ەكسترەميستىك دەپ تانىعان، الايدا پارتيا بۇل شەشىمدى قاتاڭ تۇردە جوققا شىعارادى. ونىڭ يمميگراسياعا قارسى، «گەرمانيا ءبىرىنشى» جانە رەسەيگە جاناشىر باعدارلاماسى ەلدىڭ بۇرىنعى كوممۋنيستىك شىعىسىندا كەڭ قولداۋ تاپتى.