تۇتىنۋشى ءۇشىن قاپتاما — ءونىم قۇرامى تۋرالى نەگىزگى اقپارات كوزى. الايدا زەرتحانالىق تالداۋ وندا كورسەتىلگەننەن الدەقايدا كوپ قوسىلىستاردى انىقتاي الادى. مۇنى اقش-تاعى Million Marker Research Institute زەرتتەۋشىلەرى راستادى، دەپ حابارلايدى infohub.kz سايتى.
تالداۋ كورسەتكەندەي، سىنالعان گيگيەنا قۇرالدارىنىڭ، كوسمەتيكانىڭ جانە تۇرمىستىق حيميانىڭ بارلىعىندا دەرلىك ءوندىرۋشى كورسەتپەگەن كەمىندە ءبىر حيميالىق زات بار. ناتيجەلەر Environment & Health جۋرنالىندا جاريالاندى.
زەرتتەۋشىلەر 12 ساناتتاعى 113 ءونىمدى الدى. ولاردىڭ ىشىندە: شامپۋندار، شاشقا ارنالعان قۇرالدار، كۇننەن قورعايتىن كرەمدەر، لوسوندار، بالالارعا ارنالعان جانە ينتيمدىك گيگيەنا ونىمدەرى، قول مەن دەنەگە ارنالعان جۋۋ قۇرالدارى، اۋىز قۋىسىنا كۇتىم جاساۋ ونىمدەرى، مايلار جانە تۇرمىستىق تازارتقىشتار. ونىمدەر 2021–2022 جىلدارى اقش-تا ءىرى بولشەك ساۋدا جەلىلەرىنەن جانە تىكەلەي وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الىندى.
تالداۋ ءۇشىن عالىمدار ماقساتتى ەمەس حيميالىق تالداۋدى قولداندى. بۇل ءادىس ءونىمنىڭ كەڭىرەك حيميالىق ءپروفيلىن الۋعا جانە جاريالانباعان قوسىلىستاردى، قوسپالار مەن ىدىراۋ ونىمدەرىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بارلىعى اسپاپتار 3 141 حيميالىق سيگنالدى تىركەدى، ونىڭ ىشىندە زەرتتەۋشىلەر 303 قوسىلىستى انىقتاي الدى.
ورتاشا العاندا، ءبىر ءونىمنىڭ زاتبەلگىسىندە شامامەن 16 ينگرەديەنت كورسەتىلگەن، ال زەرتحانالىق تالداۋ شامامەن 51 حيميالىق زاتتى انىقتادى. ينگرەديەنتتەر تىزىمىندە جوق كەمىندە ءبىر قوسىلىس ۇلگىلەردىڭ 98 پايىزىندا تابىلدى. ونىمدەردىڭ 85 پايىزىندا دەنساۋلىققا ءقاۋىپتى بولۋى مۇمكىن قوسىلىستارعا جات قىزىلعان كەمىندە ءبىر جاريالانباعان زات انىقتالدى. تابىلعان زاتتاردىڭ ىشىندە فتالاتتار، پارابەندەر، حوش ءيىستى قوسىلىستار، سيليكوندارمەن بايلانىستى قوسپالار جانە بۋتيلگيدروكسيتولۋول بولدى.
ۇلگىلەردىڭ تورتتەن بىرىنەن استامىندا تالداۋ ناتيجەلەرى وندىرۋشىلەردىڭ جەكەلەگەن مالىمدەمەلەرىنە قايشى كەلدى. مىسالى، زەرتتەۋشىلەر phthalate-free دەپ بەلگىلەنگەن ونىمدەردە فتالاتتاردى، 100% تابيعي دەپ جارنامالانعان كەيبىر قۇرالداردا سينتەتيكالىق قوسىلىستاردى، سونداي-اق قۇرامىندا بۇل زاتتار جوق دەپ كورسەتىلگەن ونىمدەردە حوش يىستەندىرگىشتەردى، پارابەندەردى نەمەسە سيليكونداردى تاپتى. گيپواللەرگەندى دەپ بەلگىلەنگەن كەيبىر قۇرالداردا دا كەيبىر اللەرگەندەر نەمەسە سەنسيبيليزاتورلار تابىلدى. مۇنداي سايكەسسىزدىكتەر ءارتۇرلى وندىرۋشىلەر مەن باعا ساناتتارىنداعى ونىمدەردە كەزدەستى.
زاتبەلگىدە جوق قوسىلىستىڭ تابىلۋى ءوندىرۋشىنىڭ ونى ونىمگە ادەيى قوسقانىن بىلدىرمەيدى. حيميالىق زات دايىن ونىمگە شيكىزاتپەن، وندىرىستىك جابدىقتان نەمەسە قاپتامادان ءتۇسۋى مۇمكىن. ول سونداي-اق حيميالىق رەاكسيا نەمەسە باسقا كومپونەنتتەردىڭ ىدىراۋى ناتيجەسىندە پايدا بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان وندىرۋشىلەردىڭ ينگرەديەنتتەردى ادەيى جاسىرعانى تۋرالى دالەل جوق.
عالىمدار ونىمدەردە قانداي زاتتار بار ەكەنىن انىقتادى، ءبىراق ولاردىڭ ادام دەنساۋلىعىنا اسەرىن زەرتتەگەن جوق. ەگەر ونىمدە الەۋەتتى ءقاۋىپتى قوسىلىس بولسا، بۇل ونىڭ مولشەرى زيان كەلتىرۋگە جەتكىلىكتى دەگەندى بىلدىرمەيدى. تاۋەكەلدى باعالاۋ ءۇشىن زاتتىڭ كونسەنتراسياسىن، دوزاسىن، اعزاعا ءتۇسۋ جولىن، قولدانۋ جيىلىگى مەن ۇزاقتىعىن ەسكەرۋ قاجەت.
اۆتورلار گيگيەنا قۇرالدارى مەن تۇرمىستىق حيميانىڭ ساپاسىن باقىلاۋ كەزىندە زاتبەلگىدەگى ينگرەديەنتتەردى عانا ەمەس، تولىق حيميالىق قۇرامدى ءجيى تالداۋ كەرەك دەپ سانايدى. مۇنداي ءتاسىل ادەتتەگى ينگرەديەنتتەر تىزىمىندە كورسەتىلمەيتىن قوسپالاردى، لاستاۋشى زاتتاردى جانە ىدىراۋ ونىمدەرىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى.