قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلار جاقىن ارادا رەسەيدەگى جانارماي داعدارىسى سالدارىنان باعانىڭ كۇرت وسۋىنە تاپ بولۋى مۇمكىن. بۇل داعدارىس لوگيستيكانى توقىراۋعا ۇشىراتتى. ارزان باعا زامانى ءوتىپ بارادى: ءتىپتى ءىرى گيپەرماركەتتەردە جەڭىلدىك جاپسىرمالار جوعالىپ، جارنامالىق بۋكلەتتەر جۇقارىپ بارادى، دەپ حابارلايدى infohub.kz.
باسقا سالالار دا باعا سۋناميىنە ۇرىنباق. اۆتوسالوندار مەنەدجەرلەرى، جيھاز شوۋرۋمدارىنىڭ ساتۋشىلارى، تۇرمىستىق تەحنيكا دۇكەندەرىنىڭ كەڭەسشىلەرى، ءتىپتى زەرگەرلەر كليەنتتەرگە: «ءقازىر الىڭىز. كەيىن قىمبات بولادى»، — دەپ ەسكەرتۋدە.
ماسەلەنىڭ ءتۇبى — رەسەيدەگى لوگيستيكانى توقىراۋعا ۇشىراتقان جانارماي داعدارىسى. قازاقستانعا يمپورتتىڭ 80–90% دەيىن جەتكىزىلەتىن ترانزيتتىك باعىتتار بۇعاتتالعان. جۇك كولىكتەرى رەسەيلىك جانارماي قۇيۋ ستانسيالارىندا كۇندەر بويى كەزەكتە تۇر. «بۇرىن لوگيستيكا ساعات سياقتى جۇمىس ىستەيتىن، ءبىز جەتكىزۋ مەرزىمىن ءدال ايتاتىنبىز. ەۋروپا مەن ازيادان كەلگەن جۇك كولىكتەرى رف اۋماعىن استاناعا دەيىن 5–8 كۇندە، الماتىعا دەيىن 7–10 كۇندە وتەتىن. ءقازىر بۇل تىزبەك بۇزىلدى. مەرزىمدەر ءۇش-تورت اپتاعا سوزىلدى. ماشينالار رەسەيلىك جولدار مەن جانارماي قۇيۋ ستانسيالارىندا «تۇرىپ قالدى»، — دەپ تۇسىندىرەدى رەسەي-قازاقستاندىق لوگيستيكا كومپانياسىنىڭ مەنەدجەرى كاميل ءسابيروۆ.
جاعدايدى رەسەيلىك قويمالارعا سوعىلعان سوققىلار ۋشىقتىردى. سەنبىگە قاراعان ءتۇنى ۋكراينا رف ورتالىق ايماقتارىنا قاشىقتىقتان ءبىرقاتار سوققى بەرىپ، تامبوۆ وبلىسى مەن ماسكەۋ ماڭىنداعى ەلەكتروستالدا ەكى Wildberries قويماسىن زاقىمدادى. ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆلاديمير زەلەنسكي بۇل نىساندار اسكەري جەتكىزىلىمدەر مەن ۇشقىشسىز اپپاراتتاردىڭ بولشەكتەرىن ءوندىرۋ ءۇشىن پايدالانىلعانىن مالىمدەدى. تامبوۆ وبلىسىنىڭ كوتوۆسك قالاسىندا 7 ادام قازا تاۋىپ، 25 ادام جارالاندى، ەلەكتروستالدا ءبىر ادام قازا تاۋىپ، 37 ادام جارالاندى.
ATI.SU جۇك تاسىمالداۋ بيرجاسىنىڭ ساراپشىلارى رەسەيدە ينفلياسيالىق جارىلىس بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى. «قازىرگى ۋاقىتتا كولىك كومپانيالارى ەشتەڭە تاپپايدى. پوتەنسيالدى پايدا تەك بولاشاقتا كورىنەدى... الايدا جاقىن ارادا ويىن ەرەجەلەرى وزگەرەدى. تاسىمالداۋشىلاردىڭ شىعىنىن ارتتىرىپ، جۇمىسىن قيىنداتاتىن فاكتورلار تىم كوپ»، — دەيدى «ليدەرترانس» كولىك كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە ديرەكتورى ميحايل ۋستيۋجانين. باستى تۇراقسىزداندىرۋشى فاكتور — جانارماي شوكى: بۇرىن 15–20% دەيىن جەتەتىن جانارماي كارتالارىنداعى جەڭىلدىكتەر الىنىپ تاستالدى، كەيبىر جاعدايلاردا قوسىمشا ۇستەمە باعا ەنگىزىلدى. روسستات دەرەگىنشە، جىل باسىنان بەرى ديزەل وتىنىنىڭ رەسمي باعاسى 15% ءوستى، ءبىراق كولىك كومپانيالارى ءۇشىن جانارماي قۇرامداس بولىگىنىڭ ءوسىمى 35–40% جەتتى. سونىمەن قاتار جۇك يەلەرى تاريفتەردى يندەكساسيالاماي، شىعىنداردى لوگيستەرگە اۋدارۋدا.
جانارماي قۇيۋ ستانسيالارىندا جانارماي بەرۋدىڭ ءۇزىلۋى جۇرگىزۋشىلەردى 2–6 ساعات كەزەكتە تۇرۋعا ءماجبۇر ەتەدى. كوپتەگەن تاسىمالداۋشىلار كولىكتەرىن قويادى نەمەسە قىسقا مارشرۋتتارعا اۋىسادى، بۇل بوس پاركتى ازايتادى. كەيبىر باعىتتاردا سپوتتىق تاريفتەر ءوسىپ جاتىر، ءبىراق ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارتتار سەگمەنتىندە جۇك يەلەرى ۋاقىتتى سوزۋدا. ساراپشىلار نارىقتىڭ تەڭگەرىمسىزدىگىن بولجايدى: تاسىمالداۋشىلار رەنتابەلدى مارشرۋتتارعا جاپپاي كوشىپ، قازاقستانعا ءترانزيتتى السىرەتەدى. «بانكتەر كولىك سەكتورىنا دەگەن سەنىمدىلىگىن جوعالتىپ، نەگىزگى مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋىنە ءۇمىت سونۋدە. بيزنەس-مودەلدەر كۇيزەلىستە. نەسيەلەرىن قايتا قۇرىلىمداۋعا جۇگىنگەن تاسىمالداۋشىلار تەحنيكاسىنان ايىرىلۋى مۇمكىن»، — دەپ بولجايدى ۋستيۋجانين. تاريفتەردى بۇرىنعى دەڭگەيدە ۇستاۋ مۇمكىن ەمەس — تاپسىرىس بەرۋشىلەر لوگيستيكالىق شىعىنداردىڭ ەكى ەسە وسۋىنە تاپ بولادى.
ماركەتپلەيستەردەگى ساتۋشىلار شىعىنعا باتىپ، باعانى كوتەرۋگە ءماجبۇر. 7 شىلدەدەن باستاپ Wildberries ساتۋشىلارعا كوميسسيانى كوتەردى، 9 شىلدەدەن باستاپ جانارماي داعدارىسىنا بايلانىستى قويما ارالىق تاسىمال قىمباتتادى. بيزنەسمەن اندرەي كۋريلوۆيچ: «وزگەرىستەر سونشالىقتى اۋىر بولدى، ءبىز 2024 جىلدان بەرى العاش رەت Wildberries-تە جۇمىستى تولىق توقتاتۋ تۋرالى ويلاندىق. باعانى كوتەرگەننىڭ وزىندە شىعىننىڭ جارتىسىن عانا جابا الامىز». VEVE Professional كوسمەتيكالىق برەندى: «ءتىرى قالۋ ءۇشىن باعانى كوتەرۋگە ءماجبۇرمىز. ۆب كوميسسيانى قايتا كوتەردى، ءبىز پلاتفورماعا كوميسسيا رەتىندە 60% استام بەرۋگە ءماجبۇرمىز... ەندى جەڭىلدىكتەر بولمايدى — ءارى قاراي تەك قىمباتتاۋ». كاسىپكەر ستانيسلاۆ زاسەپين قۇرىلىس ماتەريالدارى ساۋداسىنىڭ مارجينالدىلىعى تەرىس ايماققا اۋىسقانىن ايتتى: DBS مودەلى بويىنشا پلاتفورما كوميسسياسى 20%-دان 45%-عا دەيىن كوتەرىلىپ، جيىنتىق شىعىندار 70%-عا جەتتى.
ربك دەرەگىنشە، 1،5 اي ىشىندە (مامىر اياعى – شىلدە ورتاسى) رف ىشىندە جۇك تاسىمالى قۇنى 20%-عا، جىلدىق ماندە 28،8%-عا (Forbes) وسكەن. نەگىزگى باعىتتاردا تاريفتەر 1،5 ەسەدەن استام كوتەرىلدى («ۆەدوموستي»). باستى قوزدىرعىش — جانارماي داعدارىسى: جانارماي رەيس قۇنىنىڭ 30% قۇرايدى، ال تاپشىلىق جولداعى ۋاقىتتى ۇزارتادى. Freedom Global اناليتيگى ۆلاديمير چەرنوۆ: «كولىك شىعىندارى كەز كەلگەن تاۋار باعاسىنا كىرەدى. جانارمايدىڭ قىمباتتاۋى — باعاعا تىكەلەي اسەر ەتەتىن فاكتور، ول ازىق-ت ۇلىك، قۇرىلىس ماتەريالدارى، تەحنيكا باعاسىنا اسەر ەتەدى». تاۋەلسىز جۋرناليست دميتري كولەزيەۆ داعدارىستىڭ ەڭ ءقاۋىپتى كەزەڭى ەندى باستالىپ جاتقانىن ايتادى. ازيالىق يىندەگى جۇك كولىگىنىڭ تاۋلىكتىك ءجۇرىسى 700 كم-دەن 500 كم-گە دەيىن تومەندەپ، ترانزيت ۋاقىتى 23%-عا ۇلعايىپ، 10–12 تاۋلىككە جەتتى. جۇرگىزۋشىلەر ايىپپۇلداردان قورقىپ، رەيستەردەن جاپپاي باس تارتۋدا.
باعانىڭ ءوسۋى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىسقا سوققى بولادى. بيزنەستىڭ پىكىرىنشە، بۇل داعدارىستان شىعۋ ۇزاق ۋاقىت الادى.